Er bestaan veel verschillende soorten woordspelingen en spelletjes met woorden. In de Japanse taal is dit verschijnsel extra rijk, dankzij de talloze uitdrukkingen en de vele mogelijke lezingen van één enkel kanji. Slechte woordspelingen in het Japans heten dajare (駄洒落) en kunnen een licht zelfrelativerende toon hebben — zoiets als een «mop van ome Jan» of een «ouderwetse woordgrap». Wie zich in dajare verdiept, leert niet alleen lachen, maar ook de taal beter doorgronden.
Een woordspeling kan draaien om klanken of om het slim combineren van woorden die hetzelfde klinken. Er bestaat ook een verwante term: goroawase (語呂合わせ), die rijm, woordspelingen en humoristische nieuwvormingen omvat. Het woord is samengesteld uit de kanji voor «taal» (語), «wervelkolom» (呂) en het werkwoord «combineren» (合わせ). Een andere overkoepelende term is kotobaasobi (言葉遊び), wat letterlijk «spelen met woorden» betekent.
In het Nederlands, net als in het Portugees, draaien slechte woordspelingen vaak om vergelijkbare klanken of om identieke woorden met een andere betekenis. In het Japans bestaan er duizenden woordspelingen die met homofonen werken, deels omdat het Japans een veel kleiner aantal lettergrepen kent dan de meeste andere talen.
De enorme hoeveelheid taalkundige en schriftelijke ambiguïteit waar Japanse sprekers over beschikken, maakt types woordspelingen mogelijk die we in andere talen zelden tegenkomen. In dit artikel richten we ons op de dajare — de slechte woordspelingen. We voegen ook wat korte strips toe die je zelf kunt ontcijferen. ;)
Inhoud 3
Slechte woordspelingen in het Japans – zo slecht dat het weer goed is
De humor van een Japanse woordspeling ontgaat ons soms door de taalbarrière. Wat in het Nederlands werkt, werkt niet altijd in het Japans — en omgekeerd. Kijk of je de volgende voorbeelden kunt kraken:
- パンダの好きな食べ物は何ですか？
- Panda no suki na tabemono wa nan desu ka?
- Wat is het lievelingseten van de panda?
- Antwoord: パンだ！ — pan da! («brood»)
De eerste woordspeling werkt als een klassiek raadsel: het antwoord zit al in de vraag verborgen. パン (pan) betekent «brood» in het Japans, en だ (da) is de informele verkorting van desu (です), wat «is» betekent. Samen levert dat iets op als «Het is brood!».
- 先生：「Eu vou para Tokyo」を過去形にしなさい。 / 学生：「Eu vou para Edo」
- Sensei: … o kako-katachi ni shi nasai. Gakusei: …
- Leraar: Zet de zin «Ik ga naar Tokyo» in de verleden tijd. Leerling: Ik ga naar Edo.
Tijdens de les Portugees vraagt de leraar de leerling om «Ik ga naar Tokyo» in de verleden tijd te zetten. De leerling antwoordt «Ik ga naar Edo», want Edo was de oude naam van Tokio tot halverwege de negentiende eeuw. De woordspeling leunt niet zozeer op de Japanse taal zelf als wel op een brokje Japanse geschiedenis.
- 禁煙なんて簡単だよ。私はもう100回はやったね
- Kin'en nante kantan da yo. Watashi wa mou hyakukai yatta ne
- Stoppen met roken is simpel. Ik heb het al een goede honderd keer gedaan.
Deze woordspeling vraagt nauwelijks uitleg. Hij werkt in het Nederlands vrijwel hetzelfde.
- アルミ缶の上にあるみかん
- arumi kan no ue ni aru mikan
- Een mandarijn op een aluminium blikje.
Arumi kan betekent «aluminium blikje»; mikan betekent «mandarijn».
- ねえ、ちゃんと風呂入ってる？ — Neem je eigenlijk wel regelmatig een bad?
- Kan verward worden met:
- 姉ちゃん、お風呂入ってる？ — Is je oudere zus in de badkamer?
Woordspelingen met vergelijkbare woorden
Er bestaan duizenden dajare die spelen met identiek klinkende woorden. Een paar voorbeelden:
- イルカがいるか
- Iruka ga iruka?
- Zijn er dolfijnen?
Zowel het woord «dolfijn» als de vraag «zijn er?» worden uitgesproken als iruka. Het enige verschil zit in de schrijfwijze: «dolfijn» schrijf je in katakana, de vraag staat volledig in hiragana.
- スキーが好き
- Sukī ga suki
- Ik hou van skiën.
Zelfde principe: «skiën» (スキー, sukī) en «houden van» (好き, suki) klinken hetzelfde.
- 布団がお山の方まで吹っ飛んだ。おや、まあ！
- Futon ga oyama no hō made futtonda. Oya, mā!
- De futon vloog helemaal tot aan de kant van de berg. O jee!
Nog een voorbeeld van woorden die op elkaar lijken in één zin. Hier zitten twee woordspelingen tegelijk: oyama («berg» + vullettergreep) en futtonda («vloog weg»).
- パン作ったことある？
- Pan tsukutta koto aru?
- Heb je weleens brood gebakken?
Wie deze vraag zonder kanji hoort, kan ze ook opvatten als Pantsu kutta koto aru? («Heb je ooit een onderbroek opgegeten?») — een absurde en komische misinterpretatie die precies bij dajare past.
- 虫は無視する
- Mushi wa mushi suru
- Het insect negeert het insect.
Andere woordspelingen rondom het Japans
Als je Japans studeert, heb je vast weleens in Facebookgroepen of op sociale media een woordspeling gezien — of zelf bedacht — die het Japans met een andere taal combineert. De Japanse fonemen klinken voor niet-Japanse oren vaak vertrouwd: een Japans woord kan doen denken aan een grappig woord in een andere taal, en daar ontstaan talloze grappige kruisbestuivingen uit.
Een bekende groep die dit soort woordspelingen koestert, is Nihongo o benkyō suru hōhō! — neem een kijkje en je ligt dubbel. Ik hoop dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Ken je nog andere slechte woordspelingen in het Japans? Deel ze in de reacties en geef het door aan je vrienden!
Gerelateerde artikelen op skdesu.com:
Community
Reacties
0 reacties
Er zijn nog geen gepubliceerde reacties in deze taal.
Reactie verzenden