วิธีพูดโชคดีเป็นภาษาญี่ปุ่น

คนไทยพูดว่า “โชคดีนะ” ได้เกือบทุกสถานการณ์ ทั้งก่อนสอบ ก่อนเดินทาง และก่อนสัมภาษณ์ แต่ภาษาญี่ปุ่นไม่มีประโยคเดียวที่ทำหน้าที่นั้นครบทุกที่ คำที่คนญี่ปุ่นโยนให้เพื่อนตอนสอบบ่อยที่สุดคือ 頑張って (ganbatte) ซึ่งแปลตรงตัวว่าทำให้เต็มที่ มากกว่าจะขอให้ดวงเข้าข้าง

ความสับสนยังมาจากคันจิ 福 กับ 運 ที่คนเรียนมักยัดรวมเป็นคำว่าโชคคำเดียว ทั้งที่ตัวหนึ่งพูดถึงพรและความมั่งคั่ง อีกตัวพูดถึงชะตาและการเดินของดวง ถุงปีใหม่ที่เรียก 福袋 (fukubukuro) ใช้ตัวแรก ไม่ใช่ตัวหลัง

สารบัญ 9

Fuku - 福 - พรและโชคในคันจิ

Fuku เป็นคำนามที่หมายถึงโชคดี และยังเป็นอักษรภาพ 福 ที่หมายถึงพร โชคลาภ และความมั่งคั่ง คันจินี้ถูกใช้ในคำหลายสิบคำที่พูดถึงความสุขหรือสิ่งที่เกี่ยวกับโชค ตัวอย่างที่เห็นชัดที่สุดคือ Fukubukuro ถุงโชคที่ขายตามธรรมเนียมปีใหม่ของญี่ปุ่น ของข้างในเป็นของลึกลับ จ่ายก่อน เปิดทีหลัง

ดูคำที่เขียนด้วยคันจิ 福:

• 福祉 - fukushi - สวัสดิการ
• 福音 - fukuin - ข่าวดี, พระกิตติคุณ
• 福岡 - Fukuoka - ชื่อเมือง
• 福引 - fukubiki - จับสลาก
• 福寿 - fukuju - ชีวิตที่ยืนยาวและความสุข
• 福徳 - fukutoku - โชคลาภ ความสุข และความเจริญ

Engimono - 縁起物 - ของที่ถือว่านำโชค

Engimono หมายถึงของนำโชคหรือวัตถุมงคล เป็นคำกว้างสำหรับสิ่งของที่คนญี่ปุ่นถือว่าเรียกโชคได้ เช่น ตุ๊กตาดารุมะ อาหาร ถุง ของเล่น ผลไม้ ดอกไม้ ธูป หรือแม้แต่เสียงดนตรี ของที่เรียกโชคได้ในความหมายนี้เรียกว่า Engimono ตามตัวอักษรคือสิ่งของแห่งสิริมงคล ไม่ใช่คำอวยพรที่ใช้พูดใส่หูเพื่อน

ดารุมะทาสีตาข้างหนึ่งตอนตั้งเป้า แล้วทาสีตาอีกข้างเมื่อทำได้ คือเครื่องรางที่พูดเรื่องความพยายามมากกว่าดวงสุ่ม Maneki Neko แมวกวัก และ เหรียญ 5 เยน (goen) ก็อยู่ในตระกูลเดียวกันนี้ ของขวัญเองก็มีกติกาเรื่องสิริมงคล ดูต่อได้ที่ ความหมายของของขวัญในญี่ปุ่น

Ganbatte - 頑張って - คำที่คนญี่ปุ่นใช้แทน “โชคดีนะ”

ถ้าเพื่อนจะสอบหรือจะแข่ง กิริยาที่พบบ่อยที่สุดไม่ใช่คำที่แปลว่าโชค แต่เป็น 頑張って (ganbatte) มาจากกริยา 頑張る (ganbaru) ทำให้เต็มที่ อดทน อย่ายอมแพ้ คนญี่ปุ่นใช้จังหวะเดียวกับที่คนไทยพูดโชคดีนะ แต่สิ่งที่ส่งไปคือกำลังใจเรื่องความพยายาม ไม่ใช่คำขอให้ดวงสุ่มเข้าข้าง

ระดับน้ำเสียงเปลี่ยนตามคนฟัง 頑張って ใช้กับเพื่อน 頑張ってください (ganbatte kudasai) สุภาพขึ้น ใช้กับคนที่ไม่สนิทหรือในที่ทำงาน 頑張れ (ganbare) ดังกว่า ใช้ตอนเชียร์กลางสนามหรือตอนอยากปลุกให้ลุย คำตอบมาตรฐานคือ 頑張る หรือ 頑張ります คือจะทำให้เต็มที่ รายละเอียดของคำนี้มีบทแยกที่ ความหมายของ ganbatte

มีจังหวะที่ไม่ควรโยน ganbatte ใส่คนไข้หรือคนที่กำลังหมดแรง เพราะฟังเหมือนกำลังสั่งให้สู้ต่อ ตอนนั้น お大事に (odaiji ni) ดูแลตัวเองดีๆ เข้ากว่า

Kouun - 幸運 - โชคดีที่เป็นคำนาม

ถ้าต้องการคำที่ใกล้ “โชคดี” ตรงตัวที่สุด คันจิคือ 幸運 (こううん / kouun) ความโชคดี ความเป็นมงคล วลี 幸運を祈ります (kouun wo inorimasu) แปลว่าขอดวงดีให้คุณ เป็นภาษาเขียนมากกว่าภาษาพูด ใช้ในจดหมาย อีเมล หรือข้อความทางการ ฟังสุภาพและจริงจัง แต่ไม่ใช่คำที่เพื่อนตะโกนใส่กันก่อนสอบ

ตรงนี้ต่างจาก ganbatte ชัดเจน อย่างหนึ่งส่งความพยายาม อีกอย่างส่งคำอธิษฐานเรื่องโชค ใช้สลับกันไม่ได้ทุกสถานการณ์

Un ga ii - 運がいい - คนหรือเรื่องที่โชคดี

運がいい (un ga ii) เป็นวลีคุณศัพท์ที่ใช้พูดว่าสิ่งนั้นโชคดี หรือคนนั้นดวงดี คันจิ 運 (un) หมายถึงโชค ชะตา ความก้าวหน้า ไม่เขียนติดกันเป็นคำเดียวแบบ Ungaii รูปตรงข้ามคือ 運が悪い (un ga warui) โชคร้าย

• 運命 - unmei - ชะตา
• 運良く - unyoku - อย่างโชคดี, โชคดีที่...
• 運勢 - unsei - โชคชะตา, ดวงในช่วงนั้น

Tsuiteru - ついてる - โชคที่ติดอยู่

ついてる หรือ 付いてる (tsuiteru) เป็นกริยาที่พูดถึงสภาพว่าโชคกำลังติดตัวอยู่ รูปปฏิเสธคือ ついてない (tsuitenai) ไม่ใช่ Tsuitena กริยานี้ยังมีความหมายอื่นด้วย เช่น ติดอยู่ รวมอยู่ อยู่ในสภาพนั้น เลยฟังเป็นภาษาพูดมากกว่าคำในพจนานุกรม

Rakkii - ラッキー - คำยืมจาก Luck

ラッキー (rakkii) มาจากคำว่า luck ในภาษาอังกฤษ คนญี่ปุ่นใช้เป็นครั้งคราว โดยเฉพาะตอนอุทานสั้นๆ ว่าโชคดีจัง ถ้าพูดว่า luck เป็นภาษาอังกฤษตรงๆ หลายคนก็เข้าใจ แต่ในชีวิตประจำวันคำนี้ไม่แทน ganbatte ได้ทุกที่

Yatta - やった - ไม่ใช่คำอวยพร

やった (yatta) คือเสียงดีใจตอนทำสำเร็จ แปลใกล้ “ทำได้แล้ว!” หรือ “เย้!” ถ้าถูกลอตเตอรี่ คนอาจตะโกน yatta ได้ แต่คำนั้นเกิดหลังเหตุการณ์ ไม่ได้ส่งไปให้คนอื่นก่อนลงสนาม การเอา yatta ไปเป็นคำแปลของโชคดีนะ จึงคลาดเคลื่อน

คำอื่นที่มักพบคู่กับโชค

ยังมีคำที่แตะโชคโดยไม่ได้อวยพรตรงๆ:

• 吉 - kichi - โชคดีในแง่สิริมงคล มักเห็นบนใบเซียมซีที่ศาลเจ้า (omikuji)
• 幸せ - shiawase - ความสุข บางจังหวะให้ความรู้สึกว่าชีวิตลงตัว
• 不運 - fuun - โชคร้าย ความไม่เป็นมงคล

เรื่องโชคลางของตาและการตายแบบเฉพาะเจาะจงมีบทของตัวเองที่ ดวงตาซันปะกุ ส่วนภาพรวมความเชื่อเรื่องโชคดีโชคร้ายอยู่ใน ความเชื่อโชคลางของญี่ปุ่น