หลักการที่ทำให้คนญี่ปุ่นเชื่อฟังกฎหมาย

กฎหมายสำคัญต่อการรักษาความเป็นระเบียบ แต่ไม่ใช่ทุกคนจะปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด บางคนเพิกเฉย หรือคิดว่าการทำบางอย่างไม่จำเป็นและไม่ได้ทำให้ใครเดือดร้อน คนบราซิลมักถูกพูดถึงเรื่องการฝ่าฝืนกฎ ในขณะที่คนญี่ปุ่นเป็นที่รู้จักเรื่องการใช้ชีวิตสุภาพ ซื่อสัตย์ และถ่อมตน

น่าเสียดายที่ ไม่ใช่ทุกคนเหมือนกัน จะมีคนที่ไม่สนใจกฎหมายอยู่เสมอ อย่างไรก็ตาม สำหรับหลายคนแล้ว ภาพคนญี่ปุ่นที่ไม่ทิ้งขยะตามท้องถนน ไม่ตัดแถว และไม่ฝ่าฝืนกฎจราจรเล็กน้อย ยังเป็นเรื่องน่าทึ่ง หลายคนคิดว่าสิ่งนี้มาจากการบริหารที่ดีและการลงโทษที่รุนแรง แต่จะเป็นเช่นนั้นจริงหรือ?

กฎหมายที่เข้มงวดมีส่วนช่วยมาก แต่ไม่ใช่สาเหตุหลักของความเป็นระเบียบและความกลมกลืนในญี่ปุ่น หลายประเทศที่พัฒนาแล้วมีกฎหมายรุนแรง แต่ยังมีปัญหาสูง เพราะประชากรฝ่าฝืนกฎอยู่ดี

ยังไม่ต้องพูดถึงว่าหลายสิ่งที่คนญี่ปุ่นทำเพื่อผู้อื่นไม่ได้เขียนไว้ในกฎหมาย พวกเขาถูกเลี้ยงให้กระทำแบบนั้นเอง เมื่อคิดดูแล้ว สิ่งที่ชี้ทิศไม่ใช่บทลงโทษก่อน แต่เป็น หลักการ

สารบัญ 4

หลักการคืออะไร?

คนญี่ปุ่นสุภาพ ซื่อสัตย์ และถ่อมตนได้ เพราะวัฒนธรรมและแรงกดดันทางสังคมให้ทำในสิ่งที่ถูกต้อง แม้จะมีอิทธิพลทางวัฒนธรรมทั้งหมด คนญี่ปุ่นจะยึดกฎอย่างเคร่งครัดได้ก็ต่อเมื่อมีหลักการ ซึ่งทำหน้าที่เป็น เข็มทิศ ให้เดินอยู่ในเส้นทางที่กฎหมายรองรับ

หลักการนิยามได้ว่าเป็น “กฎหรือรหัสความประพฤติที่บุคคลพยายามยึดถือในชีวิต” มันมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจ และกำหนดทิศทางที่เราเดิน หลักการเปรียบเสมือนสิ่งที่มาก่อนกฎหมาย เป็นจุดเริ่มต้น รากฐาน และเหตุผลที่คนยอมทำตามแม้ไม่มีใครยืนดู

ข้อดีของการมีหลักการคืออะไร?

คนที่มีหลักการจะพยายามเลี่ยงสิ่งที่ตนเองถือว่าผิด คนที่ไม่มีหลักการ แม้จะรู้สึกว่าการกระทำนั้นไม่เป็นอันตราย ก็มักก้าวแรกที่นำไปสู่ความผิดพลาด คนที่มีหลักการคิดถึงผู้อื่น ส่วนคนที่ไม่มีหลักการคิดถึงแต่ตนเอง

กฎหมายเปรียบเสมือนคนถือไฟฉายส่องในที่มืด เพื่อดูว่าต้องทำอะไร หลักการเปรียบเสมือนการจุดไฟตามทางแทนที่จะพึ่งแค่ลำแสงแคบๆ การเดินด้วยไฟฉายจึงอันตรายกว่าการมีเส้นทางที่สว่างทั้งสาย

ด้วยหลักการ ไม่จำเป็นต้องมีใครบอกอยู่ตลอดว่าสิ่งนั้นถูกหรือผิด ไม่จำเป็นต้องมีพ่อแม่ ตำรวจ หรือผู้นำทางศาสนาคอยชี้ทุกก้าวว่าสิ่งนี้เป็นอันตรายต่อสังคม ไม่จำเป็นต้องมีป้ายห้ามทิ้งขยะทุกมุม พวกเขารู้ว่าสิ่งนั้นเป็นอันตรายต่อตนเองและผู้อื่น แม้ถังขยะจะไม่ได้ตั้งอยู่ทุกหัวมุมอย่างที่บางคนจินตนาการ

หนึ่งในสาเหตุหลักของการไม่ปฏิบัติตามกฎคือวัฒนธรรม “ฉันมาก่อน” การคิดแบบนี้คือความเห็นแก่ตัวและความรีบร้อน เพราะคนฝ่าฝืนกฎเพื่อประโยชน์ของตนเอง ในญี่ปุ่น การคิดแบบนี้ไม่เป็นที่พอใจ

หลักการที่สำคัญที่สุดคืออะไร?

หนึ่งในหลักการพื้นฐานที่สุดคือความรักต่อเพื่อนมนุษย์ ถ้าเรายึดผู้อื่นไว้ก่อน เราจะเลี่ยงการทำร้ายคนอื่น เช่น ขโมย ฆ่า โกหก หลอกลวง หรือปิดบัง นี่คือหลักที่คัมภีร์ไบเบิลย้ำซ้ำแล้วซ้ำเล่า และน่าเสียดายที่ผู้ที่อ้างว่าเป็นศาสนิกชนหลายคนไม่ได้ทำตาม

แล้วคนญี่ปุ่นที่ไม่ได้เป็นคริสต์ศาสนิกชน ทำเรื่องเล็กๆ ให้คนอื่นได้อย่างไร?

ชัดเจนว่าในหลายกรณี คนญี่ปุ่นไม่ได้ทำดีเพราะความรักล้วนๆ แต่เพื่อรักษาภาพลักษณ์ หรือให้สอดคล้องกับมาตรฐานของกลุ่ม ไม่ว่าวัฒนธรรม ความเชื่อ หรือการศึกษาของบุคคลจะเป็นเช่นไร ถ้าเธอทำสิ่งต่างๆ ด้วยความบังคับ เพียงเพื่อไม่ให้ผิดกฎหมาย ในที่สุดเธอก็จะพลาด ดังนั้นญี่ปุ่นจึงยังห่างไกลจากความสมบูรณ์แบบ!

เมื่อถูกเปิดโอกาส ผลประโยชน์ส่วนตัวก็ชักจูงให้ฝ่าฝืนกฎได้ง่าย แม้คนดีก็พลาดได้ แล้วบราซิลล่ะ? ประเทศที่สิ่งผิดบางครั้งดูเหมือนถูก และคนที่ทำถูกกลับถูกเย้ยหยัน

บางทีถ้าผู้ที่พูดถึงศาสนาให้ความสำคัญกับหลักพื้นฐานมากกว่าตัวบท พวกเขาอาจทำตามกฎหมายที่ตัวเองพูดถึงได้ หลักที่ว่าจงปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างที่ตนอยากได้รับการปฏิบัติ เป็นสิ่งที่นำสันติและความเป็นระเบียบมาได้โดยไม่ต้องมีศาสนาเป็นเงื่อนไข แค่รู้ว่าความคิดนี้สมเหตุสมผล

หลักการของญี่ปุ่นคืออะไร?

ในบราซิล เราถูกเลี้ยงมาพร้อมหลักที่บางครั้งสวนทางกับส่วนรวม ในขณะที่คนญี่ปุ่นมักได้ยินสุภาษิต ศิลปะโบราณ การศึกษา พุทธศาสนา และชินโต ตั้งแต่วัยเด็ก สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ทุกคนเป็นนักบุญ แต่ช่วยอธิบายได้ว่าทำไมการเข้าแถว การเงียบในรถไฟ และการไม่ทิ้งขยะ จึงรู้สึก “ปกติ” มากกว่า “ถูกบังคับ”

ถ้าจะชี้หลักที่เกี่ยวกับความเป็นระเบียบจริงๆ ไม่ใช่แค่คำสวยๆ รายการด้านล่างใกล้กว่าแนวคิดอย่างคาวาอิหรือวาบิซาบิ ซึ่งเป็นเรื่องรสนิยมมากกว่าเข็มทิศทางสังคม:

• 和 (วะ) — ความกลมกลืนของกลุ่ม สำคัญกว่าการเอาชนะด้วยความคิดของตัวเองในที่สาธารณะ แนวคิดนี้ฝังอยู่ในวัฒนธรรมญี่ปุ่นจนตัวอักษร 和 ยังใช้เรียกความเป็นญี่ปุ่นเอง
• 迷惑 (เมวะคุ) — อย่าสร้างความเดือดร้อนให้คนรอบข้าง เด็กญี่ปุ่นไม่ได้ถูกสอนแค่ว่า “ทำตามกฎ” แต่ถูกสอนว่าอย่าเป็นภาระของคนอื่น
• 出る杭は打たれる — ตะปูที่ยื่นออกมาจะถูกตอกให้เรียบ การโดดเด่นจนทำลายบรรยากาศของกลุ่มมักถูกดึงกลับ
• วินัยจากโรงเรียน — โรงเรียนประถมถูกออกแบบให้เป็นสังคมเล็ก เด็กเวรทำความสะอาดห้อง เข้าแถว และผลัดกันทำงานให้ส่วนรวม จนกฎกลายเป็นนิสัย ไม่ใช่แค่ป้ายห้าม
• วินัยและจริยธรรมในศิลปะการต่อสู้ — หลายสำนักสอนให้ควบคุมพลัง ไม่ใช่โชว์พลัง
• ความซื่อสัตย์ที่คนพูดถึงเรื่องญี่ปุ่น ไม่ได้เกิดจากกฎหมายทุกข้อ แต่จากความอับอายต่อกลุ่มเมื่อทำผิด
• ค่านิยมทางวัฒนธรรมของญี่ปุ่น เช่น ความกลมกลืนและความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ช่วยยึดพฤติกรรมในวันที่ไม่มีตำรวจยืนดู

ตลอดชีวิต คนญี่ปุ่นเรียนรู้ที่จะอยู่ในสังคมโดยไม่พยายามเหยียบคนอื่นเพื่อให้ตัวเองเด่น บางครั้งการจำกัดตัวเองก็เป็นอันตราย แต่ไม่มีอะไรผิดที่จะสอนให้พิจารณาความคิดเห็นของผู้อื่นก่อนความคิดของตนเอง

บางคนวิจารณ์ทันทีเมื่อได้ยินว่าบุคคลหนึ่งได้รับอิทธิพลจากเพื่อน วิถีชีวิต สิ่งที่ดู หรือสิ่งที่เล่น แค่ดูรูปแบบชีวิตของแต่ละประเทศให้ดีก็พอสรุปได้ว่าวัฒนธรรมสะท้อนประชาชนของตนอย่างแข็ง และประชาชนก็สะท้อนวัฒนธรรมกลับไป