10 รองเท้าแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น

เคยสงสัยไหมว่าในญี่ปุ่นนิยมสวมรองเท้าแบบไหนกัน? เคยได้ยินชื่ออย่าง geta, zori, uwabaki, surippa, setta, okobo, waraji มาบ้างหรือเปล่า? ในบทความนี้ เราจะพาไปทำความรู้จักกับรองเท้าแตะ รองเท้า สลิปเปอร์ และรองเท้าดั้งเดิมอีกหลายแบบของญี่ปุ่น รวมทั้งหมด 10 ประเภท

รองเท้าดั้งเดิมของญี่ปุ่นเป็นส่วนสำคัญส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น และในแง่หนึ่งก็เป็นประวัติศาสตร์ของโลกด้วย สลิปเปอร์หลายแบบที่เราใช้กันทุกวันนี้มีรากมาจากญี่ปุ่น ถึงขนาดที่ในรัฐมารันญัง (Maranhão) ของบราซิล รองเท้าแตะแบบฟลิปฟล็อปถูกเรียกติดปากว่า "japonesa" แบรนด์ฮาวายานาส (Havaianas) ซึ่งเป็นแบรนด์รองเท้าแตะชื่อดังของบราซิล ก็เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องนี้ — เป็นตัวอย่างชัดเจนว่าดีไซน์เหล่านี้เดินทางไปไกลกว่าประเทศต้นทางมาก พร้อมออกเดินทางครั้งนี้กันหรือยัง?

โซริ — รองเท้าฮาวายายของญี่ปุ่น

โซริ (zori) [草履] เป็นรองเท้าแตะแบบญี่ปุ่นที่มีพื้นเรียบและมีสายรัด วัสดุที่ใช้ทำในดั้งเดิมมีตั้งแต่ฟางข้าว หนัง ไม้เคลือบแล็กเกอร์ ผ้า ยาง ไปจนถึงวัสดุสังเคราะห์ โซริ พูดง่ายๆ ก็คือรองเท้าแตะแบบญี่ปุ่นที่มีสายรัดรูปตัว Y หน้าตาคล้ายกับรองเท้าฟลิปฟล็อปนั่นเอง

โซริแบบดั้งเดิมมักสวมคู่กับชุดกิโมโน และสวมทับถุงเท้าที่มีช่องหัวแม่เท้าแยกเรียกว่า ทาบิ (tabi) รองเท้าเหล่านี้เปิดด้านหลังเพื่อให้เท้าไม่อับชื้นจนเกินไปในสภาพอากาศที่ชื้นแฉะของญี่ปุ่น ส่วนใหญ่ทำจากฟางข้าว แต่บางคู่ก็ทำจากไม้

เชื่อกันว่ารองเท้าแตะเหล่านี้ได้รับอิทธิพลมาจากจีนและอียิปต์ และมีต้นกำเนิดย้อนไปถึงยุคเฮอัน (ค.ศ. 794–1192) รองเท้าฮาวายานาสได้รับแรงบันดาลใจจากโซริอย่างชัดเจน หากอยากเจาะลึกเรื่องนี้เพิ่มเติม บทความเกี่ยวกับโซริและความคล้ายคลึงกับรองเท้าฮาวายานาส เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี

เกะตะ — รองเท้าไม้ดั้งเดิม

เกะตะ (geta) [下駄] เป็นรองเท้าแตะดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่มีพื้นเป็นไม้ คล้ายกับรองเท้าไม้ที่ยกส้นสูงขึ้น ใช้เพื่อป้องกันไม่ให้เท้าสัมผัสกับพื้นดินโดยตรง นิยมสวมคู่กับเสื้อผ้าแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น เช่น กิโมโนหรือยูกาตะ และยังเป็นที่นิยมในช่วงฤดูร้อน

เกะตะ จัดเป็นรองเท้าที่เก่าแก่ที่สุดแบบหนึ่งของญี่ปุ่น ในอดีตนิยมสวมกันมากในพื้นที่ชุ่มน้ำและนาข้าว เพื่อกันไม่ให้เสื้อผ้าและเท้าเปื้อนโคลน ส่วน "ฟัน" — คือไม้รองใต้พื้นรองเท้า — ช่วยให้ยืนได้มั่นคงแม้บนพื้นที่เป็นเนินเขาหรือพื้นขรุขระ เมื่อเดินใส่เกะตะ ไม้จะกระทบพื้นจนเกิดเสียงเป็นจังหวะ ซึ่งในญี่ปุ่นเรียกเสียงนี้ว่า คารันโครง (karankoron)

ทุกวันนี้ เกะตะ สวมกันมากในหมู่ เกอิชา (geisha) รองเท้าสมัยใหม่บางรุ่นพยายามเลียนแบบรูปทรงของเกะตะ แต่ของเดิมทำจากไม้และมีฟันหนึ่งหรือสองซี่ หากอยากรู้เพิ่มเติม บทความเกี่ยวกับเกะตะ รองเท้าไม้ของญี่ปุ่น มีรายละเอียดที่น่าสนใจอีกมาก

สึริปปะ — รองเท้าสวมสำหรับแขก

สึริปปะ (surippa) [スリッパ] มีที่มาจากคำว่า slip ในภาษาอังกฤษ ซึ่งแปลว่า "ลื่นไถล" ชื่อนี้สื่อถึงการสวมใส่ที่ง่ายดาย แค่สอดเท้าเลื่อนเข้าไป รูปร่างคล้ายรองเท้า แต่เปิดด้านหลัง และบางครั้งก็เปิดด้านหน้าด้วย

รองเท้าชนิดนี้ไม่มีสายรัด ตัวล็อก หรือเชือกผูก มีหลายขนาดและหลายแบบให้เลือกทั้งสำหรับใช้ในร่มและกลางแจ้ง เพราะสวมง่าย จึงนิยมวางไว้ใน เก็งกัง (genkan) หรือทางเข้าบ้าน เพื่อให้ผู้มาเยือนสวมใส่

สึริปปะ ถูกสร้างขึ้นในช่วงยุคเมจิ โดยมีไว้สำหรับสวมทับรองเท้าเพื่ออำนวยความสะดวกให้ชาวต่างชาติที่ไม่คุ้นกับการถอดรองเท้าก่อนเข้าบ้าน ต่อมาแนวคิดนี้ก็แพร่หลายจนกลายเป็นรองเท้าในร่มที่คนทั่วไปใช้กันเอง

อุวาบากิ — รองเท้าในร่มสำหรับสถานที่

อุวาบากิ (uwabaki) [上履き] เป็นรองเท้าในร่มที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในสถานที่สาธารณะ เช่น โรงเรียน ยิม สำนักงาน โรงละคร และหน่วยงานรัฐบาล บางครั้งเรียกกันว่า "รองเท้าชั้นใน" หรือ อุวากุตสึ (Uwagutsu) [上靴]

ต่างจาก สึริปปะ ตรงที่อุวาบากิมีสายรัดเล็กๆ เพื่อยึดติดกับเท้า เปิดเฉพาะด้านบน รูปทรงคล้ายรองเท้ามอคคาซิน พบเห็นได้บ่อยที่สุดในโรงเรียน โดยเฉพาะระดับประถมศึกษา ที่นักเรียนมักเขียนชื่อของตัวเองลงบนรองเท้าคู่โปรด

อุวาบากิส่วนใหญ่ทำจากยางและปิดคลุมทั้งนิ้วเท้าและส้นเท้า รองเท้าชนิดนี้ไม่จำเป็นต้องมีเชือกผูกเสมอไป บางคู่เป็นแบบสวมใส่อย่างเดียว เนื่องจากโรงเรียนบางแห่งส่งเสริมให้นักเรียนถอดรองเท้าแล้วเดินเท้าเปล่าในบางสถานการณ์

เซตตะ — รองเท้าแตะพื้นหนัง

เซตตะ (setta) [雪駄] เป็นรองเท้าแตะญี่ปุ่นที่มีพื้นเป็นหนังเพื่อกันน้ำ ด้านล่างมีหน้าตาเหล็กเล็กๆ ทำให้ทนทาน กันความชื้น และรับแรงกระแทกได้ดี ส่วนบนของรองเท้าทำจากไม้ไผ่ หนัง หรือวัสดุสังเคราะห์

บางคนถือว่าเซตตะเป็น เกะตะ ชนิดหนึ่ง แต่จริงๆ แล้วดูคล้าย โซริ มากกว่า และได้รับความนิยมในหมู่ผู้ชาย ชื่อ เซตตะ แปลตามตัวอักษรว่า "รองเท้าหิมะ" เทคนิค จิคาซึเงะ (jikazuge) เป็นวิธีเย็บยึดส่วนพื้นหนังเข้ากับส่วนบนโดยตรง

ในอดีตรองเท้าชนิดนี้มีชื่อเรียกว่า เซคิดะ (sekida) ถูกออกแบบมาเพื่ออาจารย์ชาเซ็นโนะ ริกิว (Sen no Rikyū) สำหรับใช้เดินในสวนบ้านชาในวันที่มีหิมะตก ต่อมาเมื่อดีไซน์แพร่ไปทางภาคตะวันออกของญี่ปุ่น ชื่อจึงค่อยๆ เปลี่ยนจาก "เซคิดะ" มาเป็น "เซตตะ"

โอโคโบ — รองเท้าไม้ส้นสูงของญี่ปุ่น

โอโคโบ (okobo) [おこぼ] เป็นรองเท้าไม้หนาๆ ที่อยู่ในกลุ่มรองเท้าส้นสูง ใช้สวมกันในหมู่ผู้ฝึกหัดเป็นเกอิชา (ไมโกะ — maiko) ชื่อเรียกจะต่างกันไปตามภูมิภาค บางแห่งเรียก โปกคุริ (pokkuri), คปโปริ (koppori), โปกคุริโกะ (pokkuriko) หรือ บกคุริเกะตะ (bokkurigeta) ที่มีชื่อหลายแบบเพราะรองเท้าบางคู่เจาะรูที่พื้นแล้วห้อยกระดิ่งเล็กๆ ให้เกิดเสียงขณะเดิน

เช่นเดียวกับ เกะตะ จุดประสงค์เชิงปฏิบัติของโอโคโบคือกันไม่ให้ชายกิโมโนสัมผัสพื้น รองเท้าชนิดนี้เคยเป็นแรงบันดาลใจทางแฟชั่นด้วย โดยนิยมนำไม้ไปทาแล็กเกอร์แล้ววาดลวดลายหรือตกแต่งด้วยศิลปะเล็กๆ ในบางกรณีก็สวมคู่กับถุงเท้าที่เรียกว่า ทาบิ (tabi)

เด็กๆ ก็มักสวมรองเท้าชนิดนี้ โดยเฉพาะในช่วงเทศกาล ชิจิโกะซัง (shichigosan) โอโคโบมีฐานกว้างที่ถากจากไม้ท่อนเดียว โดยทั่วไปใช้ไม้พอลโลเนีย ความสูงของโอโคโบอาจสูงได้ถึง 15 เซนติเมตร

วาราจิ — รองเท้าของคนทั่วไป

วาราจิ (waraji) [草鞋] เป็นรองเท้าดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่ในอดีตคนทั่วไปนิยมสวมใส่ ทำจากเชือกฟาง ตามธรรมเนียมแล้วปลายนิ้วเท้าจะโผล่พ้นขอบหน้าของวาราจิออกมาเล็กน้อย

วาราจิ ถักจากฟางข้าว ป่าน ฝ้าย หรือใยปาล์ม เชือกที่ทำจากวัสดุชนิดเดียวกันจะพันรอบข้อเท้าเพื่อยึดพื้นรองเท้าให้ติดกับเท้า ปัจจุบันวาราจิยังคงใช้ในงานเทศกาลและในหมู่พระสงฆ์ของศาสนาพุทธ

ไม่ควรสวมวาราจิบนพื้นแข็งหรือพื้นปูน เพราะจะทำให้เชือกฟางสึกเร็วและอายุการใช้งานสั้นลง ในอดีตที่ยังไม่มีถนนลาดยาง การเดินบนพื้นดินกลับมีข้อดี — ดินจะเข้าไปอุดในช่องว่างของเชือกฟาง ช่วยลดแรงเสียดทาน ทำให้รองเท้าอยู่ทนนานขึ้น

รองเท้าดั้งเดิมอื่นๆ ของญี่ปุ่น

คิงุตสึ — รองเท้าบูทไม้

คิงุตสึ (kigutsu) [木靴] คือรองเท้าบูทที่ทำจากไม้ทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นพื้นหรือตัวรองเท้า ในบางกรณีใช้เรียกรองเท้าไม้อื่นๆ เช่น อะซากุตสึ (asagutsu), เกะตะ หรือรองเท้าไม้ที่มีต้นกำเนิดจากต่างประเทศด้วย

ชิไก — รองเท้าไหม

ชิไก (shigai) [絲鞋] เป็นรองเท้าที่ทำจากเส้นไหม สวมโดยสมาชิกที่อายุน้อยของราชสกุล เด็กในชุดเต้นรำ และสาวผู้ดูแลศาลเจ้าที่เข้าร่วมพิธีชินโต

จิกะทาบิ — ถุงเท้าที่กลายเป็นรองเท้า

จิกะทาบิ (jika-tabi) ถูกคิดค้นและเริ่มเป็นที่นิยมในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 รองเท้าชนิดนี้แทบจะเป็นถุงเท้า ทาบิ ที่เสริมพื้นยางให้ทนทานขึ้น นิยมใช้กันในกลุ่มผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง เช่น คนลาก จินริคิชะ (jinrikisha) หรือรถลาก

รองเท้าดั้งเดิมญี่ปุ่นรูปแบบอื่นๆ

ตามที่สัญญาไว้ เราได้พาไปรู้จักรองเท้าดั้งเดิมของญี่ปุ่นไปแล้ว 10 แบบ แต่จริงๆ ยังมีอีกหลายรุ่น ทั้งที่เป็นนวัตกรรมสมัยใหม่และรูปแบบแปลกๆ ของเกะตะและโซริแบบดั้งเดิม ด้านล่างนี้เป็นตัวอย่างสั้นๆ:

• Taka-ashida geta — รองเท้าแตะไม้ที่ออกแบบมาใช้ในช่วงฝนตกหรืออากาศไม่ดี;
• Hiyori geta / Masa geta — รองเท้าแตะไม้แบบดั้งเดิมที่มีฟันสองซี่ นิยมใช้ในวันที่อากาศดี;
• Ashida [足駄] — รองเท้าไม้สูง มักใช้เป็นรองเท้าบูทกันฝน;
• Yamageta [山下駄] — เกะตะสำหรับภูเขา ทำจากไม้ซีดาร์ญี่ปุ่น รูปทรงค่อนข้างหยาบ;
• Hachitsuwari [八ツ割] — รองเท้าไม้ที่ไม่มีฟัน;
• Kōshi [厚歯] — รองเท้าไม้ที่มีฟันหนาในแนวหน้า-หลัง;
• Sandaru [サンダル] — คำที่มีต้นกำเนิดจากชาติตะวันตก ใช้เรียกรองเท้าแตะบางแบบของญี่ปุ่น.

หากอยากทำความรู้จักรองเท้าในญี่ปุ่นให้ลึกขึ้น ทั้งเรื่องขนาดและคำศัพท์ที่ควรรู้ คู่มือรองเท้าในภาษาญี่ปุ่น ขนาด และคำศัพท์ มีรายละเอียดที่เป็นประโยชน์ แล้วคุณเคยเห็นหรือลองสวมรองเท้าดั้งเดิมญี่ปุ่นแบบไหนมาบ้างแล้ว?