นามสกุลญี่ปุ่น 200 แซ่ ความหมายคันจิ และที่มา

จนถึงยุคเมจิ คนธรรมดาในญี่ปุ่นยังไม่มีแซ่เป็นของตัวเอง มีแต่ขุนนาง ศิลปิน และหัวหน้าตระกูลท้องถิ่นที่ถือชื่อสกุลได้จริง

พอรัฐบังคับให้ทุกบ้านจดทะเบียน แซ่จำนวนมากเลยงอกจากภูเขา ทุ่งนา และชื่อร้าน นั่นเป็นเหตุผลที่รายชื่อ myōji วันนี้ยาวเป็นร้อย และคันจิหลายตัวยังอ่านได้เหมือนป้ายบอกที่อยู่เก่า

สารบัญ 8

ประวัติศาสตร์ของแซ่ญี่ปุ่น

จนถึงต้นยุคเมจิ (ค.ศ. 1868–1912) ประชาชนทั่วไปยังไม่มีแซ่เป็นทางการ เฉพาะผู้มีตำแหน่งอย่างขุนนาง ศิลปิน และหัวหน้าตระกูลท้องถิ่นเท่านั้นที่ถือชื่อสกุลได้จริง

นักรบ แพทย์ พระ และพ่อค้าบางคนเคยได้แซ่มาโดยการซื้อหรือได้รับพระราชทาน ส่วนชาวบ้านถูกเรียกตามอาชีพหรือที่อยู่ พ่อค้ามักใช้ชื่อร้านเป็นการระบุตัว

วันที่ 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1875 รัฐบาลเมจิออกคำสั่ง 平民苗字必称義務令 ให้สามัญชนทุกคนต้องมีและใช้แซ่ การระเบิดของชื่อสกุลในญี่ปุ่นจึงเกิดในช่วงนั้น ไม่ใช่จากธรรมเนียมโบราณของทุกบ้าน

ทำไมแซ่จึงมาก่อนชื่อ

ถ้าในเมืองหนึ่งมีคนสองคนชื่อ Sōta คนที่อาศัยอยู่เชิงเขาก็จะถูกเรียกว่า Yamamoto no Sōta แปลตรงตัวว่า Sōta จากเชิงเขา 山本 นี่เป็นอีกเหตุผลที่แซ่เดินหน้าชื่อ

ลำดับทางการจึงเป็นแซ่แล้วตามด้วยชื่อจริง ด้วยเหตุนี้ชื่อและแซ่ญี่ปุ่นจึงมักเรียบง่ายและชี้ไปที่ต้นกำเนิดของครอบครัว สถานที่ที่เคยอยู่ สถานะทางสังคม และประวัติศาสตร์

คันจิยังทำให้เรื่องซับซ้อนขึ้นได้อีก เพราะตัวอักษรชุดเดียวกันอ่านได้หลายแบบ และเขียนด้วยคันจิคนละชุด ได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนเสียง ชื่อหนึ่งจึงมีความหมายได้หลายแบบตามตัวอักษรที่ใช้

ตามการจดทะเบียน มีแซ่ต่างกันราวหนึ่งแสนถึงเกือบสามแสนแบบตามการเขียนคันจิ นับว่ามากเป็นพิเศษทั้งที่ภาษาญี่ปุ่นมีพยางค์ไม่กี่แบบเมื่อเทียบกับหลายภาษา

ตัวอย่างที่มาของแซ่ญี่ปุ่น

แซ่ญี่ปุ่นจำนวนมากหมายถึงสถานที่หรือลักษณะของตระกูล ดูกลุ่มที่เจอบ่อยด้านล่างนี้:

• ที่มาจากชื่อสถานที่ — Watanabe, Takahashi, Sasaki, Ishikawa, Hasegawa, Miura, Chiba
• ที่มาจากภูมิประเทศ — Yamamoto, Yamada, Mori, Ikeda
• ที่มาจากทิศทางหรือตำแหน่ง — Minami, Kita, Tatsumi
• ที่มาจากอาชีพ — Hattori, Shōji, Tokairin, Inukai, Ukai

myōji คืออะไรในภาษาญี่ปุ่น

แซ่หรือชื่อสกุลในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า myōji [名字 / 苗字] และบางครั้งเรียกว่า sei [姓] คำที่เกี่ยวข้องด้านล่างช่วยเวลาอ่านเอกสารหรือพจนานุกรม:

ภาษาญี่ปุ่น	โรมะจิ	ความหมาย
同姓	dōsei	แซ่เดียวกัน
元姓	gensei	แซ่เดิม
他姓	tasei	แซ่อื่น
異姓	isei	แซ่ที่ต่างกัน
宮号	miyagō	ชื่อที่ใช้ในราชวงศ์
漢姓	kansei	แซ่แบบจีน
名前	namae	ชื่อจริง
ラストネーム	rasutonēmu	นามสกุลในภาษาอังกฤษ
家名	kamei	ชื่อตระกูล

แซ่ที่พบบ่อยที่สุดในญี่ปุ่น

แซ่ที่พบบ่อยที่สุดคือ Satō มีผู้ใช้ราวสองล้านคน เขียนว่า 佐藤 คันจิ 佐 แปลว่าช่วยเหลือหรือเกื้อกูล ส่วน 藤 คือดอกวิสทีเรีย ไม่ใช่ทุ่งนา ชื่อนี้โยงกับสาแหรกตระกูลฟูจิวาระที่เคยทรงอิทธิพล

สิบแซ่แรกครอบคลุมราวร้อยละสิบของประชากร ตัวเลขด้านล่างเป็นประมาณการที่ใช้กันทั่วไป ไม่ใช่การนับรายชื่อทีละคนในปีล่าสุด:

	แซ่	ประชากรโดยประมาณ	คันจิ	ความหมาย
1	Satō	ราว 2.00 ล้าน	佐藤	ช่วยเหลือ + ดอกวิสทีเรีย
2	Suzuki	ราว 1.75 ล้าน	鈴木	ต้นไม้ระฆัง
3	Takahashi	ราว 1.45 ล้าน	高橋	สะพานสูง
4	Tanaka	ราว 1.35 ล้าน	田中	กลางทุ่งนา
5	Watanabe	ราว 1.15 ล้าน	渡辺 / 渡邊	ข้ามริมฝั่ง
6	Itō	ราว 1.10 ล้าน	伊藤	วิสทีเรียแห่งอิเสะ
7	Yamamoto	ราว 1.09 ล้าน	山本	เชิงเขา
8	Nakamura	ราว 1.07 ล้าน	中村	กลางหมู่บ้าน
9	Kobayashi	ราว 1.04 ล้าน	小林	ป่าเล็ก
10	Katō	ราว 0.87 ล้าน	加藤	วิสทีเรียแห่งคางะ

ไซโต้ (斎藤 / 斉藤) ก็ยังเป็นแซ่ใหญ่ แต่ไม่ได้อยู่อันดับสิบ คันจิ 斉 หรือ 斎 โยงกับความบริสุทธิ์และพิธีของนักบวช ไม่ใช่คำว่า “รัก” ตรงตัว

ควรจำไว้ว่าชื่อญี่ปุ่นไม่ได้อ่านความหมายคันจิแบบเรียงคำเสมอ 高橋 คือสะพานสูง แม้ลำดับตัวอักษรจะเป็น “สูง + สะพาน”

แซ่ญี่ปุ่นต่างจากชื่อเล่นอย่างไร

หลายแซ่ดูเหมือนชื่อเล่น เพราะเคยเป็นป้ายบอกว่าใครอยู่เชิงเขาหรือทำอาชีพอะไร แต่เมื่อจดทะเบียนแล้ว มันกลายเป็นชื่อตระกูลที่ส่งต่อ ไม่ใช่คำเรียกเล่นในกลุ่มเพื่อน

เวลาคนญี่ปุ่นเรียกกันในชีวิตประจำวัน มักใช้แซ่บวกคำลงท้ายอย่าง san หรือ kun ไม่ได้ดัดแซ่ให้เป็นชื่อเล่น

ถ้าอยากดูวิธีสร้างชื่อเล่นจากชื่อจริง มีรายละเอียดในบทความเรื่องชื่อเล่นภาษาญี่ปุ่น

รายชื่อ 200 แซ่ที่พบบ่อยในญี่ปุ่น

ด้านล่างเป็นรายการประมาณสองร้อยแซ่ที่พบบ่อย เรียงตามอักษรโรมะจิ พร้อมคันจิและความหมายคร่าวๆ ของตัวอักษร ความหมายนี้เป็นเข็มทิศ ไม่ใช่ประวัติตระกูลทีละบ้าน

คันจิ	โรมะจิ	ความหมาย
阿部	Abe	กลุ่มที่น่าพอใจ
秋山	Akiyama	ภูเขาในฤดูใบไม้ร่วง
安藤	Andou	ดอกวิสทีเรียที่สงบ
青木	Aoki	ต้นไม้สีเขียว
青山	Aoyama	ภูเขาสีน้ำเงิน/สีเขียว
新井荒井	Arai	บ่อน้ำใหม่ที่อยู่อาศัยใหม่
荒木	Araki	ต้นไม้ป่า
淺野	Asano	ที่ราบตื้น
馬場	Baba	ดินแดนการขี่ม้า
千葉	Chiba	พันใบ
遠藤	Endou	ไกลจากดอกวิสทีเรีย
藤井	Fujii	บ่อน้ำดอกวิสทีเรีย
藤本	Fujimoto	ต้นกำเนิดดอกวิสทีเรีย
藤田	Fujita	ไร่ดอกวิสทีเรีย
藤原	Fujiwara	ทุ่งดอกวิสทีเรีย
福田	Fukuda	ทุ่งนาโชคดี
福井	Fukui	บ่อน้ำโชคดี
福島	Fukushima	เกาะโชคดี
古川	Furukawa	แม่น้ำเก่า
後藤	Gotou	ด้านหลังดอกวิสทีเรีย
萩原	Hagiwara	ที่ราบโคลเวอร์
浜田	Hamada	ทุ่งนาชายหาด
原	Hara	ทุ่ง
原田	Harada	ไร่ในทุ่ง
長谷川	Hasegawa	แม่น้ำยาวไหลผ่านหุบเขา
橋本	Hashimoto	ฐาน/ต้นกำเนิดสะพาน
服部	Hattori	พันธมิตรเสื้อผ้า
早川	Hayakawa	แม่น้ำเร็ว
林	Hayashi	ป่า
樋口	Higuchi	ท่อระบายน้ำ
平井	Hirai	สงบและราบเรียบ
平野	Hirano	ที่ราบ
平田	Hirata	ทุ่งนาสงบ
広瀬	Hirose	กว้างและตื้น
本田	Honda	ทุ่งนาดั้งเดิม
本間	Honma	ชื่อตระกูลที่ปกครองจังหวัดซาโด
堀	Hori	คูน้ำ
星野	Hoshino	ทุ่งดาว
市川	Ichikawa	แม่น้ำเมือง
五十嵐	Igarashi	ห้าสิบพายุ
飯田	Iida	เปลือกข้าวต้ม
池田	Ikeda	ไร่ที่มีบ่อ
今井	Imai	บ่อน้ำปัจจุบัน
井上	Inoue	ด้านบนบ่อน้ำ
石橋	Ishibashi	สะพานหิน
石田	Ishida	ไร่หิน
石原	Ishihara	ที่ราบหิน
石井	Ishii	บ่อน้ำหิน
石川	Ishikawa	แม่น้ำหิน
伊藤	Itou	ดอกวิสทีเรียแห่งอิเสะ (เมืองมิเอะ)
岩本	Iwamoto	ฐานหิน
岩崎	Iwasaki	ปลายหิน
岩田	Iwata	ไร่ข้าวหิน
鎌田	Kamata	เคียวทุ่งนา
金子	Kaneko	ลูกทอง
片山	Katayama	ภูเขาเดี่ยว
加藤	Katou	ดอกวิสทีเรียแห่งคางะ (ชื่อเก่าของอิชิกาวะ)
川口	Kawaguchi	ทางเข้าแม่น้ำ
川上	Kawakami	ด้านบนแม่น้ำ
川村	Kawamura	หมู่บ้านแม่น้ำ
川波	Kawanami	คลื่นแม่น้ำ
川崎	Kawasaki	ปลายแม่น้ำ
菊地菊池	Kikuchi	ดินแดนดอกเบญจมาศหนองน้ำดอกเบญจมาศ
木村	Kimura	หมู่บ้านต้นไม้
木下	Kinoshita	ใต้ต้นไม้
北村	Kitamura	หมู่บ้านเหนือ
小林	Kobayashi	ป่าเล็ก
小池	Koike	บ่อเล็ก
小島	Kojima	เกาะเล็ก
小松	Komatsu	สนเล็ก
近藤	Kondou	ใกล้ดอกวิสทีเรีย
小西	Konishi	ตะวันตกเล็ก
河野	Kouno (Kawano)	แม่น้ำกับที่ราบ
小山	Koyama	ภูเขาเล็ก
久保	Kubo	พื้นที่ลาดชัน
久保田	Kubota	ไร่ข้าวลาดชัน
工藤	Kudou	ดอกวิสทีเรียชำนาญ
熊谷	Kumagai	หุบเขาหมี
栗原	Kurihara	ที่ราบเกาลัด
黒田	Kuroda	ไร่ข้าวดำ
前田	Maeda	ด้านหน้าทุ่งนา
丸山	Maruyama	ภูเขากลม
増田	Masuda	ไร่ขยาย
松原	Matsubara	ที่ราบสน
松田	Matsuda	ทุ่งนาสน
松井	Matsui	บ่อน้ำสน
松本	Matsumoto	ฐานสน
松村	Matsumura	หมู่บ้านสน
松尾	Matsuo	หางสน
松岡	Matsuoka	เนินสน
松下	Matsushita	ใต้สน
松浦	Matsuura	อ่าวสน
南	Minami	ใต้
三浦	Miura	สามอ่าว
三宅	Miyake	สามบ้าน
宮本	Miyamoto	ต้นกำเนิดศาลเจ้า/วัง
宮田	Miyata	ไร่ข้าวศาลเจ้า
宮崎	Miyazaki	ปลายศาลเจ้า/วัง
水野	Mizuno	ทุ่งน้ำ
望月	Mochizuki	พระจันทร์เต็มดวง
森	Mori	ป่า
森本	Morimoto	ฐานป่า
森田	Morita	ไร่ในป่า
村上	Murakami	ด้านบนหมู่บ้าน
村田	Murata	ไร่หมู่บ้าน
長井永井	Nagai	ยาวนานดีตลอดไปดี
長田永田	Nagata	ทุ่งนายาว
内藤	Naitou	ดอกวิสทีเรียภายใน
中川	Nakagawa	แม่น้ำกลาง
中島	NakajimaNakashima	เกาะกลาง
中村	Nakamura	กลางหมู่บ้าน
中西	Nakanishi	กลางตะวันตก
中野	Nakano	ทุ่งกลาง
中田	NakataNakada	ทุ่งนากลาง
中山	Nakayama	ภายในภูเขา
成田	Narita	การก่อตัวทุ่งนา
西田	Nishida	ไร่ข้าวตะวันตก
西川	Nishikawa	แม่น้ำตะวันตก
西村	Nishimura	หมู่บ้านตะวันตก
西山	Nishiyama	ภูเขาตะวันตก
西沢	Nishizawa	หนองน้ำตะวันตก
野田	Noda	ไร่ข้าวในทุ่ง
野口	Noguchi	ทางเข้าทุ่ง
野村	Nomura	หมู่บ้านทุ่ง
小田	Oda	ไร่ข้าวเล็ก
小川	Ogawa	แม่น้ำเล็ก
岡田	Okada	ทุ่งนาเนิน
岡本	Okamoto	ฐานเนิน
岡崎	Okazaki	เนินแหลม
奥村	Okumura	หมู่บ้านโดดเดี่ยว
小野	Ono	ทุ่งเล็ก
大橋	Oohashi	สะพานใหญ่
大石	Ooishi	หินใหญ่
大久保	Ookubo	หลุมใหญ่
大森	Oomori	ป่าใหญ่
大西	Oonishi	ตะวันตกใหญ่
大野	Oono	ที่ราบใหญ่
大沢大澤	Oosawa	หนองน้ำใหญ่
大島	Ooshima	เกาะใหญ่
太田	Oota	ทุ่งนาอุดม
大谷	Ootani	หุบเขาใหญ่
大塚	Ootsuka	หลุมฝังศพเก่าใหญ่
尾崎	Ozaki	ปลายแหลม
小沢小澤	Ozawa	หนองน้ำเล็ก
斎藤 / 齋藤	Saitou	ดอกวิสทีเรียที่รัก
酒井	Sakai	บ่อน้ำสาเก
坂本	Sakamoto	ส่วนล่างของทางลาด
桜井櫻井	Sakurai	บ่อน้ำซากุระ
佐野	Sano	ทุ่งเล็ก
佐々木	Sasaki	ต้นไม้สนับสนุน
佐藤	Satou	ช่วยเหลือ + ดอกวิสทีเรีย
沢田	Sawada	ไร่ข้าวในหนองน้ำ
関／關	Seki	เครื่องกีดขวาง/ประตู
柴田	Shibata	ไร่กับกิ่งไม้
島田	Shimada	ไร่เกาะ
清水	Shimizu	น้ำใส
篠原	Shinohara	ที่ราบหญ้าไผ่
菅原	Sugawara	ทุ่งหญ้า
杉本	Sugimoto	ต้นกำเนิดซีดาร์
杉山	Sugiyama	ภูเขาซีดาร์
須藤	SutouSudou	ดอกวิสทีเรียจำเป็น
鈴木	Suzuki	ต้นไม้ระฆัง
田口	Taguchi	ทางเข้าทุ่งนา
高田	TakadaTakata	ไร่สูง
高木	Takagi	ต้นไม้สูง
高橋	Takahashi	สะพานสูง
高野	Takano	ทุ่งสูง
高山	Takayama	ภูเขาสูง
武田	Takeda	ทุ่งนานักรบ
竹内	Takeuchi	ภายในป่าไผ่
田村	Tamura	หมู่บ้านทุ่งนา
田辺田邊	Tanabe	ข้างไร่ข้าว
田中	Tanaka	กลางทุ่งนา
谷口	Taniguchi	ทางเข้าหุบเขา
土屋	Tsuchiya	บ้านดิน
辻	Tsuji	สี่แยก (ถนนข้าม)
内田	Uchida	ภายในไร่
内山	Uchiyama	ภายในภูเขา
上田	UedaUeta	ไร่ด้านบน/ยอด
上野	Ueno	ด้านบนที่ราบ
和田	Wada	ไร่กลมกลืน
渡辺	Watanabe	ข้ามผ่านขอบ
山田	Yamada	ทุ่งนาภูเขา
山口	Yamaguchi	ทางเข้าภูเขา
山本	Yamamoto	ฐานภูเขา
山中	Yamanaka	กลางภูเขา
山下	Yamashita	ใต้ภูเขา
山内	Yamauchi	ภายในภูเขา
山崎	YamazakiYamasaki	ปลายภูเขา
矢野	Yano	ทุ่งที่แปด
安田	Yasuda	ทุ่งนาถูก
横田	Yokota	ทุ่งนาข้าง
横山	Yokoyama	ข้างภูเขา
吉田	Yoshida	ไร่ที่เป็นมงคล
吉川	Yoshikawa	แม่น้ำที่เป็นมงคล
吉村	Yoshimura	หมู่บ้านที่เป็นมงคล
吉岡	Yoshioka	เนินที่เป็นมงคล

จะค้นหาความหมายของนามสกุลได้อย่างไร

เปิดพจนานุกรมอย่าง Jisho แล้วแยกคันจิทีละตัว อย่ายึดตารางด้านบนถ้ายังไม่รู้ว่าแซ่ของคุณเขียนด้วยตัวอักษรชุดไหน เพราะเสียงเดียวกันเขียนคันจิต่างกันได้

ชื่อจริงคนละเรื่องกับแซ่ แนวตั้งชื่อยุคหลังอย่าง คิระคิระเนม ไม่ได้บอกที่มาของ myōji เก่าๆ