ชิกัตสึบากะ: วันเมษาหน้าโง่ในญี่ปุ่นกับมุกที่โด่งดังที่สุด

วันที่ 1 เมษายนของทุกปี ในญี่ปุ่นมีชื่อเรียกของตัวเองว่า 四月馬鹿 (ชิกัตสึบากะ แปลตามตัวว่า "คนโง่เดือนเมษายน") และ エイプリルフール (เอพริลฟูล) ซึ่งยืมคำมาจากภาษาอังกฤษ ธรรมเนียมนี้เข้ามาในญี่ปุ่นสมัยไทโช (ค.ศ. 1912 ถึง 1926) และขยายวงกว้างขึ้นอีกมากเมื่ออินเทอร์เน็ตเข้ามา ทุกวันนี้จึงเป็นวันที่ข่าวลวงและข้อมูลเท็จแพร่กระจายมากเป็นพิเศษ โดยเฉพาะบนโลกออนไลน์ และหลายชิ้นมาจากบริษัทจริงที่จงใจเล่นมุก

ภาพหน้าปกคือ ออดี้ A8 5.5 รถต้นแบบที่ออดี้ ญี่ปุ่น เปิดตัวในปี 2015 ภายในมีหม้อหุงข้าวพร้อมข้าวสวยร้อน ๆ ตั้งอยู่ในคอนโซลกลาง มีชามและเบาะปูเสื่อทาทามิสำหรับมื้อกลางวันในรถ ตัวรถไม่มีอยู่จริง แต่ไอเดียนี้สรุปบรรยากาศของวันเมษาหน้าโง่ญี่ปุ่นได้เป็นอย่างดี

การเล่นมุกแบบนี้มีรากอยู่ในวงการหนังสือพิมพ์ หนังสือพิมพ์โตเกียวชิมบุง (東京新聞) ตีพิมพ์เรื่องลวงทุกวันที่ 1 เมษายน ตั้งแต่ปี 2001 ผ่านคอลัมน์ こちら特報部 ซึ่งแปลประมาณว่า "หน่วยรายงานพิเศษ" และบริษัทญี่ปุ่นก็เริ่มร่วมวงอย่างจริงจังตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 2010

สารบัญ 3

มุกคลาสสิกจากหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่น

คอลัมน์นี้กลายเป็นเวทีประจำของเรื่องลวงในวันเมษาหน้าโง่ และหลายชิ้นก็กลายเป็นตำนานของวันนี้

แอสโทรบอยไปฟื้นฟูอิรัก: ในปี 2003 หนังสือพิมพ์ฉบับนี้รายงานว่ารัฐบาลญี่ปุ่นมีแผนส่งหุ่นยนต์ที่สร้างจากแอสโทรบอย การ์ตูนชื่อดังจากทศวรรษ 1960 ไปช่วยฟื้นฟูอิรักหลังสงคราม

น้ำมันกว่า 110,000 ล้านบาร์เรลในอ่าวโตเกียว: ปีเดียวกัน ฉบับนั้นรายงานการค้นพบแหล่งน้ำมันขนาดมหึมาเทียบได้กับแหล่งในอิรัก พร้อมคาดการณ์ว่าจะทำให้ญี่ปุ่นต่อรองกับสหรัฐฯ ได้เปรียบขึ้น ใครที่รีบเชื่อข่าวนี้ก่อนดูปฏิทินคงต้องเสียใจ

สลากกินแบ่งแทนเงินบำนาญ: ในปี 2004 มุกนี้ขึ้นหน้าแรกของหนังสือพิมพ์ รัฐบาลกำลังพิจารณาออกสลากให้ผู้รับบำนาญแทนการจ่ายเงินสด เพื่อลดภาระงบประมาณ โดยแลกกับความหวังเรื่องรางวัลใหญ่แทน ผู้อ่านจำนวนหนึ่งภาวนาว่ามุกนี้จะไม่กลายเป็นคำพยากรณ์จริง

เพนกวินยักษ์แห่งสวนสัตว์อุเอโนะ: ในปี 2005 สวนสัตว์อุเอโนะในโตเกียวประกาศค้นพบเพนกวินสายพันธุ์ใหม่ชื่อ "โทโนซามะ" สูง 165 เซนติเมตร หนัก 80 กิโลกรัม และชอบกินเนื้อปลาขาวกับซีอิ๊ว ตัวจริงคือเทรุยูกิ โคมิยะ ผู้อำนวยการสวนสัตว์ที่สวมชุดเพนกวินออกมาเปิดตัวต่อหน้าสื่อและเพนกวินตัวจริง

พิซซ่ากระป๋องของโดมิโน่: ในปี 2013 โดมิโน่ พิซซ่า ญี่ปุ่น เปิดตัวพิซซ่ากระป๋อง เปิดฝาแล้วอุ่นก็กินได้ทันที มุกนี้ล้อเลียน "ขนมปังกระป๋อง" ของจริงที่เคยฮิตในญี่ปุ่นราวปี 2006

เมื่อบริษัทญี่ปุ่นลงมาเล่นมุกเอง

บริษัทญี่ปุ่นใช้โอกาสนี้เปิดตัวสินค้าที่เป็นไปไม่ได้และวัดปฏิกิริยาของคนดู ปี 2015 ถือเป็นปีที่คึกคักเป็นพิเศษ

อุลตร้าแมนสูง 40 เมตร: บันได ประกาศขายฟิกเกอร์อุลตร้าแมนขนาดเท่าตัวจริง สูงกว่า 40 เมตร ราคา 78 ล้านเยน พร้อมส่งฟรีถึงบ้าน มุกนี้เล่นกับความสูงของตัวละครในตำนาน

นามบัตรโคคา-โคลา: พนักงานโคคา-โคลา ญี่ปุ่น ได้นามบัตรชุดใหม่ที่พกพายากมาก เพราะมันคือขวดโค้กที่ต้องหอบเป็นลังไปแจก หยิบใช้สะดวกน้อยลงก็จริง แต่เย็นชื่นใจแน่นอน

ถุงลมนิรภัยสำหรับคนเดินถนน: วอลโว่ ญี่ปุ่น ห่วงคนที่ก้มหน้าเล่นมือถือขณะเดิน จึงเสนอถุงลมนิรภัยที่จะพองตัวปกป้องคนเดินถนน ชื่อของมันทำเอาหลายคนนึกว่าอุปกรณ์ชิ้นนี้มีไว้เพื่อสมาร์ทโฟน

PlayStation Flow: โซนี่ เปิดตัวอุปกรณ์เสริมที่อ้างว่าให้เล่นฉากใต้น้ำของ PlayStation 4 ในสระว่ายน้ำจริง วิดีโอทำได้เนียนจนหลายคนเผลอเชื่อ แต่ผลิตภัณฑ์นี้ไม่เคยมีวางจำหน่าย

ญี่ปุ่นรับมือวันนี้อย่างไร

ความเห็นของคนญี่ปุ่นต่อมุกพวกนี้ยังแบ่งเป็นสองขั้วชัดเจน ผลสำรวจของชิราเบะ (Shirabee) ในปี 2025 ซึ่งสำรวจคนญี่ปุ่นทั่วประเทศจำนวน 684 คน พบว่า 41.4% ชอบมุกของบริษัทในวันที่ 1 เมษายน ส่วนอีก 58.6% อยากให้บริษัทอยู่เฉย ๆ มากกว่า โพสต์มุกเหล่านี้มักติดแฮชแท็ก #エイプリルフール และหลายบริษัทเขียนกำกับไว้ในประกาศเลยว่านี่คือเรื่องเล่น

บางปีบริษัทก็เลือกเงียบมากกว่าเล่นมุก ในปี 2019 ไมโครซอฟต์สั่งห้ามพนักงานเล่นมุกวันที่ 1 เมษายน เพราะมองว่าเสียมากกว่าได้ ปีเดียวกันนั้นมีการประกาศชื่อรัชสมัยใหม่ (เรวะ) ทำให้หลายบริษัทชะลอการเล่นมุก และในปี 2020 การระบาดของโควิด-19 ก็ทำให้เกิดบรรยากาศแบบเดียวกันไปทั่วโลก

วันที่ 1 เมษายน ยังเป็นวันเริ่มปีการศึกษาและปีงบประมาณของญี่ปุ่น พอเข้าสู่ปลายเดือนก็จะถึงสัปดาห์ทอง (Golden Week) ช่วงวันหยุดยาวที่หลายคนรอคอย สำหรับคนจำนวนมาก วันนี้จึงเป็นทั้งวันเริ่มต้นบทใหม่และวันเล่นมุกไปพร้อมกัน

วันเมษาหน้าโง่ในญี่ปุ่นจึงเป็นเหมือนการทดสอบประจำปี บริษัทปล่อยไอเดียแปลกออกมาให้คนดู ปฏิกิริยาของคนดูตัดสินว่ามุกไหนไปต่อได้ และบางครั้งของแปลกจากวันโกหกก็กลายเป็นสินค้าจริง เช่น ขนม "สึระเทิร์น" ของคาเมดะ เซกะ ที่เริ่มจากโพสต์ล้อเล่นในปี 2023 แล้วถูกผลิตออกขายจริงในปีถัดมา