อิเนะมุริ: ชาวญี่ปุ่นงีบหลับในที่สาธารณะ

คุณเคยเห็นวิดีโอหรือภาพของชาวญี่ปุ่นที่หลับในท่าทางที่ดูเหมือนเป็นไปไม่ได้บนรถไฟไหม — หัวสั่นตามจังหวะขบวน แต่กระเป๋ายังกอดแน่น แล้วพอใกล้สถานีก็ลุกขึ้นเอง?

คำว่า อิเนะมุริ (Inemuri) ชี้ไปที่การงีบในที่สาธารณะ ที่ทำงาน และโดยเฉพาะบนรถไฟ ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย แม้ตัวฉันเองก็เคยเผลองีบแบบนี้ตอนนั่งขบวน

สารบัญ 5

ความหมายของอิเนะมุริ

อิเนะมุริ [居眠り] แยกเป็น 居 (อิ) คือการอยู่ตรงนั้น และ 眠り (เนมุริ) คือการหลับ รวมแล้วจึงใกล้กับ “หลับทั้งที่ยังอยู่ในที่นั้น” มากกว่าการไปหาเตียงใหม่

อิเนะมุริไม่ใช่ฮิรุเนะ: ฮิรุเนะ [昼寝] คือการงีบกลางวันที่ตั้งใจ เช่น เด็กนอนพักตามตาราง หรือผู้ใหญ่หลับที่บ้านวันหยุด ส่วนอิเนะมุริคือการเผลอหลับระหว่างยังอยู่ในกิจกรรม — ประชุม เรียน ทำงาน หรือนั่งรถไฟญี่ปุ่น

อิเนะมุริมักเป็นการงีบบาง ๆ แค่หลับตา นั่งหลับ หรือยืนหลับ หลายคนงีบสั้น ๆ ไม่กี่นาทีถึงราวยี่สิบนาที แล้วกลับเข้าสู่จังหวะเดิมได้ มันช่วยให้สมองพักได้บ้าง แต่ไม่ได้ทดแทนการนอนทั้งคืน

คำที่แตกจากรากเดียวกันเช่น อิเนะมุริอุนเต็น [居眠り運転] คือการขับรถขณะง่วงจนเผลอหลับ ส่วนกริยา อิเนะมุรุ [居眠る] แปลว่างีบหรือเผลอหลับในที่นั้น ไม่ได้แปลว่าเลื่อนเวลา

ชาวญี่ปุ่นนอนหลับในที่สาธารณะ

การถูกเห็นนอนหลับในที่สาธารณะไม่ใช่เรื่องน่าอับอายเสมอไปในญี่ปุ่น ผู้คนงีบได้ทั้งบนรถไฟ ในร้านค้า ร้านอาหาร ร้านกาแฟ บนม้านั่ง ไปจนถึงมุมทางเท้า โดยที่คนรอบข้างมักไม่ปลุกและทำเป็นไม่เห็น

แต่ไม่ใช่ทุกคนที่นอนเหยียดยาวบนถนนจะกำลังอิเนะมุริอยู่ ส่วนใหญ่ของกรณีที่คนล้มหลับเต็มตัวคือผู้ที่เมา หรือพลาดขบวนสุดท้าย ในกรณีที่หนักกว่านั้นอาจเป็น ผู้ไร้บ้าน ที่ไม่มีที่นอนจริง ๆ

เส้นแบ่งที่สังคมมองผ่านได้คือการยัง “อยู่ตรงนั้น” — นั่งหรือยืนในท่าที่พร้อมลุก ไม่แผ่ที่นอน ไม่กรนดัง และไม่พิงไหล่คนแปลกหน้า

คุณเชื่อไหมว่าบางคนหลับได้แม้ตอนตัดผม? ในบางโรงเรียนก็ไม่แปลกที่จะเห็นเด็กเผลอหลับระหว่างเรียน สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยคืออาจารย์สะกิดหรือดึงหู ไม่ใช่ลากไปห้องปกครองทันที

ที่โรงเรียนเพื่อนมักไม่ล้อจนกลายเป็นเรื่องใหญ่ และครูก็ไม่เรียกผู้ปกครองทุกครั้งที่มีคนพยักหน้าหลับ แน่นอนว่ามีขีดจำกัดเรื่องจำนวนครั้งและวิธีงีบ การกรนดังนั้นเป็นปัญหาแล้ว

ชาวญี่ปุ่นนอนหลับในรถไฟ

บนรถไฟญี่ปุ่นภาพนี้ชินตามาก บางคนหลับยืน บางคนดูเหมือนตั้งหลังตรงแต่ตาปิดไปแล้ว

บางคนข้ามเส้นจนเอนตัวเกือบนอนราบ แล้วต้องมีคนสะกิด คนส่วนใหญ่ทำอิเนะมุริบนรถไฟ และสักครั้งหนึ่งตัวฉันเองก็เคยทำแบบนี้

การเดินทางด้วยรถไฟผ่อนคลายจนทำให้ง่วงได้ง่าย ไม่ว่าจะนอนมาทั้งคืนหรือไม่ ฉันก็เคยงีบบนรถไฟมาแล้ว นั่งขบวนในญี่ปุ่นบางช่วงคล้ายเปิดคลิป ASMR โดยไม่ตั้งใจ

การปฏิบัติอิเนะมุริลดลงเรื่อย ๆ โดยเฉพาะบนรถไฟ เพราะสมาร์ทโฟนกระจายไปทั่ว ตอนนี้คนหนุ่มสาวหลับน้อยลง หันไปเล่นโซเชียลหรือเกมแทน

ถึงอย่างนั้นก็ยังเห็นฉากฮา ๆ ของคนหลับคาที่นั่ง คาเสา หรือคาประตูได้บ่อย หลายคนตื่นทันสถานีเพราะร่างกายจำจังหวะขบวนได้ หรือเพราะคนข้าง ๆ ขยับเมื่อใกล้ป้ายของตัวเอง

ชาวญี่ปุ่นนอนหลับในที่ทำงาน

บางคนเคยได้ยินว่าในญี่ปุ่นอนุญาตให้นอนหลับในที่ทำงาน ได้จริงหรือ? ในบางอาชีพคำตอบคือ ใช่ ชาวญี่ปุ่นบางคนถึงขั้นเผลอหลับในการประชุม

การงีบระหว่างทำงาน อาจ ถูกมองว่าเป็นสัญญาณว่าคนนั้นทุ่มเทจนเหนื่อย — ทำงานดึก หรือเลี้ยงรับรองจนดึก แล้วยังมาปรากฏตัวในที่ประชุม

แต่ไม่ใช่ทุกคนจะมีสิทธิ์นี้ มีแนวโน้มว่าผู้ที่อาวุโสหรืออยู่ในตำแหน่งที่มองว่า “ทำงานหนักจนเห็นได้” จะถูกมองผ่านมากกว่า คนอื่นถ้าอาชีพพออนุญาตก็หลับแบบซ่อน ๆ

พนักงานโรงงานหรือลูกน้องชั้นต้นมักงีบในที่ทำงานไม่ได้ หากถูกจับได้บางแห่งถึงขั้นเสี่ยงงาน ทุกอย่างยังขึ้นกับหัวหน้า อาชีพ ตำแหน่ง กะงาน และบรรยากาศห้องนั้น

คุณอาจทำงานแล้วเห็นเจ้านายงีบ แต่ทำแบบเดียวกันไม่ได้ อิเนะมุริในที่ทำงานจึงไม่ได้แปลว่าคนนั้นขี้เกียจเสมอไป แต่ก็ไม่ได้แปลว่าทุกโต๊ะมีสิทธิ์หลับเท่ากัน

อิเนะมุริบอกอะไรเรื่องการนอนของญี่ปุ่น

ร่างกายยังต้องการการนอนทั้งคืน ไม่ใช่การงีบสั้น ๆ เป็นหลัก จากแบบสำรวจการใช้เวลาของ OECD ปี 2021 คนญี่ปุ่นนอนเฉลี่ยราว 7 ชั่วโมง 22 นาที ซึ่งสั้นที่สุดในกลุ่มประเทศที่สำรวจ ข้อมูลจากไลน์รีเสิร์ชที่นิปปงดอตคอมสรุปต่อมาในปี 2024 ยังชี้ว่าเกือบครึ่งของผู้มีอายุห้าสิบต้น ๆ นอนไม่ถึงหกชั่วโมงต่อคืน

ไม่ใช่ทุกคนที่หลับน้อยเพราะทำงานอย่างเดียว เพื่อนชาวญี่ปุ่นที่ฉันคุยด้วยหลายคนเล่นโซเชียลจนเลยตีสอง บาร์และอินเทอร์เน็ตกินชั่วโมงนอนไม่แพ้โต๊ะทำงาน

บางคนทำงานหนักเกินไปจนเครียดทั้งกายและใจ แต่ก็ไม่ควรเหมารวมว่าชาวญี่ปุ่นทุกคนทำงานจนตาย เรื่องชั่วโมงนอกเวลานั้นฉันเคยเล่าไว้ในบทความเรื่อง ซังเกียว การทำงานล่วงเวลาในญี่ปุ่น

ช่วงสั้น ๆ ของอิเนะมุริช่วยให้สมองพัก สมาธิกลับมาได้บ้าง และรู้สึกคิดชัดขึ้นชั่วคราว แต่มันเป็นทางออกเฉพาะหน้าของสังคมที่นอนน้อย ไม่ใช่เคล็ดลับที่ทำให้ใครฉลาดขึ้นเอง

ในบางที่กฎที่ไม่พูดออกมาคือผ่อนคลายได้ แต่ต้องยังดูเหมือนอยู่ในที่และมีส่วนร่วม อิเนะมุริจึงดูเป็นเรื่องที่สังคมญี่ปุ่นทนได้ ในขณะที่ภาพเดียวกันในหลายประเทศกลายเป็นความอับอาย คุณมองภาพคนหลับบนรถไฟแบบนี้ว่าขี้เกียจ หรือว่าเหนื่อยจนต้องหาช่องว่างในที่สาธารณะ?