ฟุโรชิกิ (Furoshiki) — ผ้าห่อของที่มีเสน่ห์ของญี่ปุ่น

คุณรู้จักเทคนิคการห่อของแบบญี่ปุ่นที่เรียกว่า ฟุโรชิกิ (furoshiki) หรือยัง? คำนี้อาจหมายถึงทั้งวิธีห่อ และผ้าสี่เหลี่ยมผืนที่ใช้ห่อของนั้นจริง ๆ

ชื่อ Furoshiki [風呂敷] แยกได้เป็น furo (อาบน้ำ) กับ shiki (ปู / กางออก) ไม่ใช่แค่ชื่อสวย ผ้าผืนเดียวพับเก็บในกระเป๋าได้ แต่คลี่ออกมาแล้วห่อของขวัญได้ — และตัวผ้าเองก็เป็นของขวัญชิ้นที่สอง

ตามประเพณี ฟุโรชิกิใช้ขนเสื้อผ้า ของขวัญ หรือข้าวของอื่น ๆ มาได้กว่าพันปี เทคนิคเดียวกันยังใช้กับผ้าที่เล็กกว่า หรือแม้แต่ผ้าเช็ดปากก็ได้ ไม่มีขนาดตายตัว ชิ้นเล็กพอมือไปจนถึงใหญ่กว่าผ้าปูที่นอนก็มี

สารบัญ 9

ปิกนิกท่ามกลางดอกไม้

ตามเส้นทางต้นซากุระ ในเดือนเมษายน ที่หมู่บ้าน Shirakawago ฉันได้พบฟุโรชิกิที่น่ารักเป็นครั้งแรก มันคือผ้าสี่เหลี่ยมผืนหนึ่ง ที่ผู้คนใช้ห่อได้เกือบทุกอย่าง: ของขวัญ กล่อง ขวด หนังสือ โอเบนโตะ (กล่องข้าว) และอื่น ๆ

นอกจากความละเอียดของลายที่ทำให้การห่อดูต่างจากกระดาษห่อทั่วไป ผ้าผืนเดียวกันยังผูกเป็นกระติกน้ำ กระเป๋าถือ หรือกระเป๋าสะพายข้างได้ ฟุโรชิกิขนาดเล็กที่ม้วนอย่างดียังเลียนแบบเป็นดอกไม้ ประดับของขวัญชิ้นจิ๋วได้ด้วย

ของขวัญมักถูกห่อด้วยผ้าลายดอกที่สวย โดยเฉพาะผ้าไหม ส่วนการใช้ในบ้าน ผ้าที่เรียบง่ายกว่าก็พอ เมื่อห่อของขวัญด้วยฟุโรชิกิ เท่ากับให้ของสองชิ้นในเวลาเดียวกัน

คนญี่ปุ่นพิถีพิถันเรื่องลายที่เข้ากับฤดูกาล ฤดูใบไม้ผลิชอบดอกไม้และลูกสัตว์ สีสันยังสื่อถึงวันหยุดหรือเหตุการณ์ในช่วงนั้น

ผ้าผืนเดียว ใช้ได้สารพัด

ศิลปะการห่อด้วยผ้าแบบญี่ปุ่นเปิดช่องให้ใช้ได้หลายทาง ฟุโรชิกิมักมีลายดั้งเดิม หรือย้อมแบบ shibori (絞り)

ด้วยผ้าผืนเดียวนี้ ห่อกล่อง ขวด หนังสือ ตะกร้าผลไม้ ของขวัญ หรือผูกเป็นกระเป๋าเดินตลาดก็ได้ ของที่ห่อไม่จำเป็นต้องเป็นทรงสี่เหลี่ยมเสมอไป

ผ้าที่เล็กกว่าอย่าง เทนูกุย (tenugui) คนละเรื่องกับฟุโรชิกิ เทนูกุยเป็นผืนยาวบาง ใช้เช็ดมือ พันศีรษะ หรือห่อของเบา ๆ ไม่ได้เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสสำหรับผูกปมแบบเดียวกัน

ขนาดผ้าฟุโรชิกิที่เจอบ่อย

ร้านผ้าในญี่ปุ่นไม่ได้ล็อกขนาดเดียว หน่วยดั้งเดิมเป็นซึนกับฮะบะ แต่ในชีวิตจริงคนดูเป็นเซนติเมตร เลือกผืนให้ใหญ่กว่าของที่จะห่อพอที่มุมผ้าจะมาเจอกันแล้วผูกได้

ขนาดโดยประมาณ	เหมาะกับอะไร
45–50 ซม.	ของชิ้นเล็ก ของขวัญจิ๋ว ห่อกล่องบาง ๆ
68–70 ซม.	กล่องของขวัญ ขวดเล็ก หนังสือ
90–105 ซม.	โอเบนโตะ ขวด กระเป๋าถือ ของใช้ประจำวัน
ราว 120 ซม. ขึ้นไป	ของใหญ่ ปิกนิก บางผืนยาวเกือบ 2 เมตร

ผ้าไหมดูหรูเวลาให้ของ ผ้าฝ้ายทนต่อการใช้ทุกวัน ผ้าใยสังเคราะห์บางชนิดเบาและกันน้ำได้บ้าง ขอบที่เย็บริมดีจะทนการดึงตอนยกของ

สามปมที่ห่อได้จริง

ปมฟุโรชิกิที่ดีคือปมที่แน่นตอนยก แต่คลายออกได้โดยไม่ต้องฉีกผ้า จุดตั้งต้นคือวางผ้าเป็นข้าวหลามตัด มุมชี้ขึ้นลงซ้ายขวา แล้ววางของตรงกลาง

ห่อกล่องของขวัญ

พับมุมบนลงมาทับกล่อง พับมุมล่างขึ้นมาประกบ แล้วเอามุมซ้ายกับขวามาผูกทับกันสองชั้น ดึงให้ตึงพอของไม่ไหล ไม่ต้องรัดจนผ้ายับเป็นก้อน ถ้ามุมเหลือยาว จัดให้ดอกปมอยู่บนฝากล่อง

ห่อขวด

วางขวดเฉียงบนผ้า ม้วนผ้าหุ้มลำขวดจากมุมหนึ่งไปอีกมุม แล้วเอาสองมุมที่เหลือผูกที่คอขวด ถ้ามีสองขวด ให้คอขวดไขว้กันแล้วผูกเป็นหูหิ้วคู่

กระเป๋าถือ

วางของตรงกลาง ผูกมุมตรงข้ามสองคู่ให้เป็นห่วง เหลือหูหิ้วสองข้าง วิธีนี้ใช้หิ้วกล่องข้าวหรือของจากร้านได้โดยไม่ต้องขอถุงพลาสติก

ประวัติและที่มาของฟุโรชิกิ

ผ้าสี่เหลี่ยมสำหรับห่อของมีร่องรอยตั้งแต่ยุคนาระ (ค.ศ. 710–794) เพื่อขนทรัพย์สิน ในยุคเฮอัน (ค.ศ. 794–1185) ขุนนางใช้เก็บเสื้อผ้า ชื่อฟุโรชิกิเองไปผูกกับโรงอาบน้ำในยุคหลัง เมื่อคนเอาผ้าไปปูพื้นและแยกของใช้ตอนเข้า ออนเซ็น หรือโรงอาบน้ำสาธารณะ

ศตวรรษที่ 20 ฟุโรชิกิแผ่วลงเพราะถุงพลาสติกและห่อสำเร็จรูปสะดวกกว่า ปี 2006 ยูริโกะ โคอิเกะ ซึ่งเป็นรัฐมนตรีสิ่งแวดล้อมในขณะนั้น เปิดแคมเปญ Mottainai Furoshiki ชวนใช้ผ้าห่อแทนถุงช็อปปิ้ง คำว่า mottainai สื่อถึงความเสียดายของที่ยังใช้ได้ ผ้าแคมเปญชุดนั้นทอจากขวดพลาสติกรีไซเคิล

ผ้าปูโต๊ะ ผ้าเช็ดปาก หรือผ้าคลุมชายหาดที่แข็งแรงพอ ก็ลองผูกแบบเดียวกันได้ ขอแค่เป็นสี่เหลี่ยมและไม่บางจนขาดตอนยกของ

วิดีโอสอนผูกฟุโรชิกิ

ถ้าอยากดูจังหวะมือจริง คลิปด้านล่างเป็นบทเรียนสั้น ๆ จากร้านผ้าฟุโรชิกิในญี่ปุ่น ทั้งทำกระเป๋าและห่อขวดคู่

วิธีทำกระเป๋าจากผ้าฟุโรชิกิ

วิธีห่อขวดสองขวดด้วยฟุโรชิกิ