い抜き言葉และら抜き言葉: ทำไมภาษาญี่ปุ่นพูดสั้นลง

พอฟังบทสนทนาภาษาญี่ปุ่นไปสักพัก เรามักเจอคำอย่าง 見てる แทน 見ている หรือ 食べれる แทน 食べられる เสียงที่สั้นลงทำให้บทสนทนาลื่นไหล แต่สองรูปนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสียทีเดียว การแยกให้ถูกช่วยให้ฟังภาษาญี่ปุ่นธรรมชาติขึ้น และช่วยไม่ให้ใช้รูปกันเองผิดที่ผิดเวลา

คำว่า nuki kotoba [抜き言葉] หมายถึงคำพูดที่ตัดเสียงบางส่วนออกไป บทความนี้ดูสองแบบที่พบบ่อยที่สุดคือ い抜き言葉 [い抜き言葉] และ ら抜き言葉 [ら抜き言葉] พร้อมตัวอย่างที่เห็นความต่างได้ทันที

สารบัญ 5

い抜き言葉 คือการย่อ ている ให้สั้นลง

い抜き言葉 คือการละเสียง い ในรูปที่มี ～ている หรือ ～でいる จึงได้รูปอย่าง ～てる และ ～でる ในการพูด รูปนี้ได้ยินบ่อยมากในบทสนทนา เพลง ข้อความ และบทพูดของตัวละคร ไม่ใช่การตัดพาร์ติเคิล は หรือ を; การละพาร์ติเคิลเป็นอีกปรากฏการณ์หนึ่งที่อาจเกิดร่วมกันได้

ลองดูคู่ตัวอย่างต่อไปนี้

• 見ている → 見てる (mite iru → miteru)
• 食べている → 食べてる (tabete iru → tabeteru)
• 勉強している → 勉強してる (benkyō shite iru → benkyō shiteru)
• 読んでいる → 読んでる (yonde iru → yonderu)
• 待っていない → 待ってない (matte inai → matte nai)

รูป してます และ 見てました ก็พบได้มากเช่นกัน เพราะคำช่วยสุภาพ ます ยังอยู่ แม้ い ใน いる จะหายไปแล้ว จึงฟังสุภาพกว่ารูปลงท้ายด้วย る แต่ก็ยังเป็นภาษาพูด ไม่ใช่รูปที่ควรยึดเป็นหลักในงานเขียนทางการ

ら抜き言葉 เกี่ยวกับความหมายว่า “ทำได้”

ら抜き言葉 เกิดกับคำกริยาบางกลุ่มเมื่อใช้ความหมายว่า “สามารถทำได้” โดยรูปที่มี られる ถูกพูดเป็น れる เช่น 見られる → 見れる และ 食べられる → 食べれる จุดสำคัญคืออย่าสับสนกับคำกริยากลุ่มห้าขั้นที่มีรูปสามารถอยู่แล้ว เช่น 読む → 読める; 読める ไม่ใช่ ら抜き言葉

• 食べられる → 食べれる (taberareru → tabereru)
• 見られる → 見れる (mirareru → mireru)
• 来られる → 来れる (korareru → koreru)
• 起きられる → 起きれる (okirareru → okireru)

รูป ら抜きทำให้ความหมาย “ทำได้” แยกจากความหมายถูกกระทำหรือความเคารพที่ られる อาจสื่อได้ จึงมีคนมองว่าใช้งานสะดวกในภาษาพูด อย่างไรก็ตาม หากเป็นเอกสาร การสอบ งานสมัคร หรือสถานการณ์ที่ต้องการภาษามาตรฐาน ให้เลือก 食べられる, 見られる และ 来られる จะปลอดภัยกว่า

สองเรื่องนี้ต่างกันอย่างไร

จำง่าย ๆ ว่า い抜き ย่อรูปการดำเนินอยู่หรือสภาพต่อเนื่อง เช่น ～ている ส่วน ら抜き เปลี่ยนรูปสามารถของคำกริยาบางคำ ทั้งคู่ทำให้ฟังกันเองขึ้น แต่ไม่ได้ใช้แทนกันได้

見てる = กำลังดูอยู่ หรือดูอยู่
見れる = ดูได้

ความต่างเล็กน้อยนี้สำคัญมากเวลาแปลประโยค ถ้าเพื่อนพูดว่า 今見てる เขาหมายถึง “ตอนนี้กำลังดูอยู่” แต่ถ้าพูดว่า 今見れる？ ความหมายใกล้กับ “ตอนนี้ดูได้ไหม” ตามบริบท ไม่ควรแปลจากเสียงที่หายไปเพียงอย่างเดียว

ตัวอย่างจากประโยคเต็มสู่ภาษาพูด

ประโยคแรกเป็นรูปที่ครบกว่า แล้วจึงย่อให้เข้ากับการคุยกับเพื่อน

今、友達と電話をしています。
Ima, tomodachi to denwa o shite imasu.

รูปที่กันเองกว่า

友達と電話してます。
Tomodachi to denwa shitemasu.

ในประโยคหลังมีทั้ง している → してる และการละประธานหรือพาร์ติเคิลตามบริบท การละพาร์ติเคิลไม่ใช่ い抜きเอง แต่เป็นสิ่งที่พบร่วมกันบ่อยในภาษาพูด

さっきはテレビを見ていました。
Sakki wa terebi o mite imashita.

รูปที่กันเองกว่า

さっきテレビ見てました。
Sakki terebi mitemashita.

ตัวอย่างนี้ยังคงอดีตกาลด้วย ました ไว้ จึงสื่อว่า “เมื่อกี้กำลังดูโทรทัศน์อยู่” ได้ชัดเจน แม้เสียง い จะไม่ออกเต็มรูป

ควรใช้เมื่อไร และควรหลีกเลี่ยงเมื่อไร

เวลาเรียนภาษาญี่ปุ่น ให้เริ่มจากจำรูปเต็มก่อน เพราะรูปเต็มทำให้เห็นโครงสร้างและใช้ได้กว้างที่สุด จากนั้นค่อยฝึกฟังรูปย่อเพื่อไม่ให้สะดุดเมื่อดูละคร ฟังพอดแคสต์ หรือคุยกับคนญี่ปุ่นจริง ๆ ในบทสนทนาใกล้ชิด い抜き言葉 เป็นสิ่งปกติอย่างมาก ส่วน ら抜き言葉 ก็พบแพร่หลาย แต่ระดับความเป็นทางการของสถานการณ์ยังเป็นตัวตัดสิน

ถ้าต้องเขียนอีเมลธุรกิจ รายงาน คำตอบข้อสอบ หรือพูดกับผู้ใหญ่ที่ยังไม่สนิท เลือกรูปเต็มไว้ก่อน เช่น 確認しています แทน 確認してます และ 参加できます แทนการเดารูปย่อเอง การรู้ว่าคนญี่ปุ่นพูดอย่างไรมีประโยชน์ แต่การเลือกให้เหมาะกับคนฟังต่างหากที่ทำให้ภาษาฟังเป็นธรรมชาติ