รูปศักยภาพของคำกริยาภาษาญี่ปุ่น: Kanou Kei และวิธีผัน

รูปศักยภาพของคำกริยาภาษาญี่ปุ่น หรือ kanou kei (可能形) ใช้บอกว่า “ทำได้”, “สามารถทำได้” หรือ “เป็นไปได้ที่จะทำ” โดยไม่ต้องเติมคำกริยาแยกต่างหากเหมือนคำว่า “สามารถ” ในภาษาไทย เพราะตัวคำกริยาจะเปลี่ยนรูปไปเอง

ถ้าคุณเพิ่งเริ่มเรียน ควรเข้าใจรูปพจนานุกรมและรูปสุภาพก่อน เพราะรูปศักยภาพต่อยอดจากพื้นฐานนี้โดยตรง คุณสามารถอ่านต่อจากบทความ กริยาภาษาญี่ปุ่น: รูปแบบพจนานุกรมและรูปแบบมัสุ เพื่อให้เห็นภาพการผันได้ชัดขึ้น

日本語が読める。
nihongo ga yomeru
ฉันอ่านภาษาญี่ปุ่นได้

ในชีวิตจริง รูปนี้ใช้ได้ทั้งกับความสามารถของผู้พูด และกับสิ่งที่สถานการณ์เอื้อให้ทำได้ เช่น “ที่นี่ถ่ายรูปได้” หรือ “วันนี้ตื่นเช้าไม่ได้” ความหมายสุดท้ายต้องดูจากบริบทของประโยค

รูปศักยภาพคืออะไร

แก่นของรูปศักยภาพคือการเปลี่ยนคำกริยารูปปกติให้กลายเป็นความหมายว่า “ทำได้” หรือ “มีความเป็นไปได้” เช่น จาก “กินปลาดิบ” ไปเป็น “กินปลาดิบได้” จาก “อ่านหนังสือ” ไปเป็น “อ่านหนังสือได้”

刺身が食べられます。
sashimi ga taberaremasu
กินซาชิมิได้

นอกจากจะใช้บอกความสามารถแล้ว บางประโยคยังให้ความหมายใกล้กับ “เป็นไปได้” หรือ “ทำได้ในเงื่อนไขนี้” ด้วย จึงเป็นรูปผันที่ใช้บ่อยมากทั้งในการสนทนาและในแบบเรียน

คำกริยากลุ่ม 1

คำกริยากลุ่ม 1 หรือ 五段動詞 มักผันโดยเปลี่ยนเสียงสระท้ายจากวรรค u ไปเป็นวรรค e แล้วเติม る วิธีนี้เห็นได้ชัดในคำกริยาที่ใช้บ่อยในชีวิตประจำวัน

• 読む → 読める (yomu → yomeru)
• 書く → 書ける (kaku → kakeru)
• 話す → 話せる (hanasu → hanaseru)
• 待つ → 待てる (matsu → materu)
• 飲む → 飲める (nomu → nomeru)
• 泳ぐ → 泳げる (oyogu → oyogeru)
• 買う → 買える (kau → kaeru)

เมื่อคุณเริ่มคุ้นกับการผันแบบนี้แล้ว จะสังเกตความเชื่อมโยงกับคำกริยาอื่นได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในบทความที่พาไปดูการต่อคำกริยาในรูปต่าง ๆ เช่น เรียนรู้ภาษาญี่ปุ่นเป็นสามเท่าด้วยคำกริยาที่ประกอบกัน

คำกริยากลุ่ม 2

คำกริยากลุ่ม 2 หรือ 一段動詞 ผันง่ายกว่า เพียงตัด る ท้ายคำออก แล้วเติม られる เข้าไป รูปนี้เป็นรูปมาตรฐานที่ตำราเรียนและข้อสอบใช้เป็นหลัก

• 食べる → 食べられる (taberu → taberareru)
• 見る → 見られる (miru → mirareru)
• 起きる → 起きられる (okiru → okirareru)
• 寝る → 寝られる (neru → nerareru)
• 信じる → 信じられる (shinjiru → shinjirareru)
• 開ける → 開けられる (akeru → akerareru)

แม้ในภาษาพูดจะมีรูปย่อที่ได้ยินบ่อย แต่ถ้าคุณยังอยู่ในช่วงเรียนพื้นฐาน การจำรูปมาตรฐานด้วย られる จะปลอดภัยที่สุดทั้งเวลาเขียนและเวลาทำข้อสอบ

คำกริยาไม่ปกติและ ら抜き言葉

คำกริยาไม่ปกติที่ควรจำให้แม่นมีอยู่ไม่กี่คำ แต่ใช้บ่อยมาก โดยเฉพาะ する และ 来る ซึ่งไม่ได้ผันตามกฎของกลุ่ม 1 หรือกลุ่ม 2

อีกจุดที่หลายคนสงสัยคือ ら抜き言葉 เช่น 食べれる แทน 食べられる หรือ 来れる แทน 来られる รูปย่อนี้พบได้ในภาษาพูดสมัยใหม่ แต่ถ้าต้องการเขียนให้เป็นมาตรฐานหรือใช้ในบทเรียน ควรยึดรูปเต็มไว้ก่อน

ถ้าคุณอยากดูข้อยกเว้นและคำกริยาที่พฤติกรรมไม่เหมือนคำทั่วไป ลองอ่านต่อในบทความ คำกริยาที่ผิดปกติและไม่ธรรมดา เพื่อแยกแยะคำที่ทำให้งงได้บ่อย

การใช้ が, を และ ことができる

เมื่อคำกริยาถูกผันเป็นรูปศักยภาพ กรรมของประโยคมักเปลี่ยนจาก を ไปเป็น が เพราะสิ่งนั้นไม่ได้เป็นเพียงวัตถุของการกระทำอีกต่อไป แต่กลายเป็นสิ่งที่ “ทำได้”

肉を食べる。
niku o taberu
กินเนื้อ

肉が食べられる。
niku ga taberareru
กินเนื้อได้

本を読む。
hon o yomu
อ่านหนังสือ

本が読める。
hon ga yomeru
อ่านหนังสือได้

อย่างไรก็ตาม รูป Vことができる ก็ยังใช้ได้ และมักให้ความรู้สึกอธิบายตรงกว่าเล็กน้อย เช่น 日本語を話すことができる แปลว่า “สามารถพูดภาษาญี่ปุ่นได้” ส่วนในภาษาพูดทั่วไป คนมักใช้ 話せる, 読める หรือ 食べられる เป็นธรรมชาติมากกว่า

ควรแยกคำอย่าง 見える และ 聞こえる ออกจากรูปศักยภาพทั่วไปด้วย เพราะสองคำนี้มักสื่อว่า “มองเห็น” และ “ได้ยิน” ในเชิงสภาพที่เกิดขึ้น ไม่ได้แทนความหมายเดียวกับการผันคำกริยาทุกคำแบบตรงตัว

• 彼女は六時に起きられません。
  Kanojo wa roku-ji ni okiraremasen.
  เธอตื่นตอนหกโมงไม่ได้
• 彼は刺身が食べられます。
  Kare wa sashimi ga taberaremasu.
  เขากินซาชิมิได้
• このカフェでは日本語の本が読める。
  Kono kafe de wa nihongo no hon ga yomeru.
  ที่คาเฟ่นี้อ่านหนังสือภาษาญี่ปุ่นได้

เมื่อเข้าใจความต่างของกลุ่มคำกริยา การใช้พาร์ติเคิล และรูปย่อที่พบในภาษาพูดแล้ว รูปศักยภาพจะไม่ใช่เรื่องยากอีกต่อไป พื้นฐานชุดนี้ช่วยให้คุณแต่งประโยคได้เป็นธรรมชาติมากขึ้น และยังต่อยอดไปยังรูปผันอื่นได้ง่ายกว่ามาก