คำนาม คำสรรพนาม และพหูพจน์ในภาษาญี่ปุ่น

คำนาม คำสรรพนาม และพหูพจน์ในภาษาญี่ปุ่นมักทำให้ผู้เริ่มต้นสับสน เพราะระบบของภาษานี้ไม่เดินตามแบบภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษทั้งหมด คำหนึ่งคำอาจหมายถึงสิ่งเดียวหรือหลายสิ่งก็ได้ และหลายครั้งผู้พูดจะละคำสรรพนามออกไปเลยถ้าบริบทชัดเจนอยู่แล้ว

ถ้าคุณเข้าใจสามจุดนี้ตั้งแต่ต้น การอ่านประโยคญี่ปุ่นจะง่ายขึ้นมาก เพราะจะเลิกพยายามหา “คำแปลตรงตัว” ทุกคำ แล้วหันมาดูบทบาทของบริบท ตัวช่วยนับ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดแทน หากยังสับสนเรื่องจำนวนหรือคำบอกปริมาณ ลองดูบทความเรื่อง นิพจน์ปริมาณในภาษาญี่ปุ่น ควบคู่กันไปด้วย

สารบัญ 10

คำนามภาษาญี่ปุ่นคืออะไร

คำนามหรือ 名詞 (meishi) ใช้เรียกคน สัตว์ สิ่งของ สถานที่ เหตุการณ์ และแนวคิดต่าง ๆ จุดสำคัญคือคำนามภาษาญี่ปุ่นมักไม่เปลี่ยนรูปตามเพศหรือจำนวนเหมือนหลายภาษาในยุโรป คำว่า 猫 (neko) จึงอาจหมายถึง “แมว” หรือ “แมวหลายตัว” ก็ได้ ขึ้นอยู่กับประโยครอบข้าง

• 猫がいる อาจแปลได้ว่า “มีแมวอยู่” หรือ “มีแมวหลายตัวอยู่”
• 猫が二匹いる ชัดเจนว่าหมายถึงแมวสองตัว เพราะมีตัวช่วยนับเข้ามาระบุจำนวน
• 先生 ใช้เรียกครู อาจารย์ หรือผู้เชี่ยวชาญ โดยตัวคำเองไม่ได้บอกเพศ

นี่เป็นหนึ่งในลักษณะที่ทำให้ภาษาญี่ปุ่นต่างจากภาษาอื่นอย่างชัดเจน และเป็นเหตุผลว่าทำไมผู้เรียนควรอ่านประโยคทั้งก้อน ไม่ใช่แยกตีความทีละคำแบบโดด ๆ

คำนามเฉพาะและคำนามทั่วไป

คำนามภาษาญี่ปุ่นแบ่งแบบง่าย ๆ ได้เป็นคำนามเฉพาะและคำนามทั่วไป คำนามเฉพาะใช้เรียกชื่อที่เจาะจง ส่วนคำนามทั่วไปใช้เรียกหมวดหรือสิ่งของในภาพกว้าง

• คำนามเฉพาะ: 東京都 (Tōkyō-to), 富士山 (Fuji-san), 日本 (Nihon)
• คำนามทั่วไป: 本 (hon), 学生 (gakusei), 映画館 (eigakan), 言葉 (kotoba)

แม้จะแบ่งได้แบบนี้ แต่เมื่ออยู่ในประโยคจริง หน้าที่ของคำนามจะเห็นชัดจากคำช่วยและบริบทมากกว่ารูปคำเอง นี่สอดคล้องกับหลายลักษณะเฉพาะของภาษาในบทความ 30 ลักษณะเฉพาะและคุณลักษณะของภาษาญี่ปุ่น ด้วย

คำสรรพนามในภาษาญี่ปุ่นไม่ได้ใช้ตรงตัวเสมอไป

คำสรรพนามหรือ 代名詞 (daimeishi) มีอยู่จริงในภาษาญี่ปุ่น แต่การใช้งานไม่ตรงกับภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษเสมอไป เจ้าของภาษามักละประธานหรือกรรมออกเมื่อผู้ฟังเดาได้อยู่แล้วว่าใครเป็นใคร จึงทำให้บทสนทนาภาษาญี่ปุ่นฟังเป็นธรรมชาติกว่าถ้าไม่ย้ำคำว่า “ฉัน”, “คุณ” หรือ “เขา” ตลอดเวลา

ในหลายสถานการณ์ การเรียกชื่ออีกฝ่ายตรง ๆ หรือใช้ตำแหน่งอย่าง sensei, senpai หรือชื่อคนพร้อมคำลงท้ายจะฟังดีกว่าการใช้สรรพนามบุรุษที่สองแบบแข็ง ๆ

คำสรรพนามบุรุษที่ 1

• 私 (watashi) ใช้ได้กว้างที่สุด สุภาพและปลอดภัยในหลายบริบท
• 僕 (boku) ให้ความรู้สึกนุ่มนวลและไม่เป็นทางการเกินไป มักพบในผู้ชาย
• 俺 (ore) กันเองมากกว่าและให้โทนแข็งกว่า ควรระวังเรื่องความสัมพันธ์
• わたくし (watakushi) เป็นทางการมาก ใช้ในงานพิธีหรือธุรกิจบางแบบ

แม้คำเหล่านี้ทั้งหมดจะแปลได้ว่า “ฉัน” หรือ “ผม” แต่ความรู้สึกที่สื่อออกมาไม่เท่ากันเลย การเลือกผิดไม่ได้ทำให้ความหมายหายไปทันที แต่ทำให้ระดับความสุภาพและภาพลักษณ์ของผู้พูดเปลี่ยนได้

คำสรรพนามบุรุษที่ 2 และ 3

ผู้เรียนมักจำว่า あなた แปลว่า “คุณ” แล้วใช้กับทุกคน ซึ่งไม่ปลอดภัยนัก ในภาษาญี่ปุ่นจริง ผู้พูดมักหลีกเลี่ยงคำนี้เมื่อเรียกคนรู้จักโดยตรง และหันไปใช้ชื่อหรือตำแหน่งแทนมากกว่า

• あなた ใช้ได้ในบางบริบท แต่ไม่ได้เป็นกลางเสมอไป
• 君 (kimi) ฟังเป็นกันเอง หรือใช้จากผู้มีสถานะสูงกว่าถึงผู้มีสถานะต่ำกว่า
• お前 (omae) ตรงและแรงกว่าเดิม จึงไม่เหมาะกับทุกสถานการณ์
• 彼 (kare) และ 彼女 (kanojo) ใช้ได้ แต่ในบทสนทนาจริงก็ยังถูกละบ่อย
• あの人 ช่วยอ้างถึง “คนนั้น” แบบนุ่มนวลกว่าบางกรณี

สรุปง่าย ๆ คือ ภาษาญี่ปุ่นมีสรรพนาม แต่ไม่ได้บังคับให้ใช้ตลอดเวลา ความเป็นธรรมชาติของประโยคมักขึ้นอยู่กับว่าคุณรู้เมื่อไรควรพูด และเมื่อไรควรละไว้

ภาษาญี่ปุ่นแสดงพหูพจน์อย่างไร

ภาษาญี่ปุ่นไม่มีรูปพหูพจน์แบบตายตัวที่เติมท้ายคำนามทุกคำเหมือนภาษาอังกฤษหรือหลายภาษาในยุโรป ส่วนใหญ่ความเป็นเอกพจน์หรือพหูพจน์จะถูกสื่อผ่านบริบท ตัวเลข ตัวช่วยนับ หรือคำเสริมอื่น ๆ

• 本がある อาจหมายถึง “มีหนังสือ” หรือ “มีหนังสือหลายเล่ม”
• 本が三冊ある ชัดเจนว่าเป็นหนังสือสามเล่ม
• 学生が多い บอกโดยนัยว่ามีนักเรียนจำนวนมาก แม้คำนามจะไม่เปลี่ยนรูป

นั่นแปลว่าเวลาอ่านหรือฟัง คุณต้องดูทั้งประโยค ไม่ใช่หวังว่าตัวคำนามจะบอกจำนวนแทนทุกอย่าง

คำลงท้ายที่ใช้สื่อความเป็นกลุ่ม

แม้ภาษาญี่ปุ่นจะไม่มีพหูพจน์แบบทั่วไป แต่ก็มีคำลงท้ายบางตัวที่ช่วยบอกความเป็นกลุ่มหรือความเป็นพหูพจน์ โดยเฉพาะเมื่อพูดถึงคน

• たち เช่น 私たち = พวกเรา, 先生たち = เหล่าครู
• ら เช่น 彼ら = พวกเขา, 僕ら = พวกเราในโทนกันเอง
• 方 (gata) เช่น 先生方 ใช้เพื่อให้เกียรติเมื่อพูดถึงหลายคน

อย่างไรก็ตาม คำลงท้ายเหล่านี้ไม่ได้แทนกันได้ทุกครั้ง และไม่ใช่ว่าคำนามทุกคำจะเติมแล้วเป็นธรรมชาติทันที บางคำใช้เพื่อบอก “กลุ่มของคนคนนั้น” มากกว่าความเป็นพหูพจน์เชิงไวยากรณ์ล้วน ๆ

บริบทสำคัญกว่าการเติมท้ายคำ

ตัวอย่างเช่น 友達 (tomodachi) อาจหมายถึง “เพื่อน” คนเดียวหรือ “เพื่อนหลายคน” ก็ได้ หากผู้พูดต้องการชี้ชัดจริง ๆ อาจเพิ่มตัวเลข ตัวช่วยนับ หรือขยายความในประโยคแทน การพยายามบังคับหาพหูพจน์ให้ทุกคำนามจึงมักทำให้ตีความภาษาญี่ปุ่นแบบแข็งเกินไป

ข้อผิดพลาดที่ผู้เรียนมักเจอ

• คิดว่า あなた ใช้แทน “คุณ” ได้ทุกสถานการณ์
• พยายามแปลคำนามทุกคำให้เป็นเอกพจน์หรือพหูพจน์ทันที ทั้งที่ประโยคยังไม่ให้ข้อมูลพอ
• เข้าใจว่าคำลงท้ายอย่าง たち เป็นพหูพจน์มาตรฐานของทุกคำ
• มองข้ามบทบาทของตัวช่วยนับ เช่น 匹, 冊, 人 ซึ่งช่วยบอกจำนวนได้ชัดกว่าการเปลี่ยนรูปคำนาม

ถ้าจำหลักง่าย ๆ ได้ว่า “คำนามญี่ปุ่นคงรูป สรรพนามถูกละได้ และพหูพจน์มักขึ้นกับบริบท” การอ่านไวยากรณ์ระดับต้นจะคล่องขึ้นทันที

สรุป

คำนาม คำสรรพนาม และพหูพจน์ในภาษาญี่ปุ่นเชื่อมกันด้วยแนวคิดเดียวกัน คือภาษานี้พึ่งพาบริบทมากกว่าการเปลี่ยนรูปคำ คำนามไม่ค่อยเปลี่ยน สรรพนามมีแต่ไม่จำเป็นต้องพูดทุกครั้ง และจำนวนมักถูกอธิบายผ่านตัวเลข คำบอกปริมาณ หรือสถานการณ์รอบข้าง

เมื่อเข้าใจตรรกะนี้แล้ว คุณจะอ่านประโยคญี่ปุ่นได้เป็นธรรมชาติมากขึ้น และแยกได้ว่าจุดไหนควรดูที่คำศัพท์ จุดไหนควรดูที่คำช่วย และจุดไหนควรปล่อยให้บริบทเป็นตัวเฉลย