ชาวญี่ปุ่นต้องรู้จักคันจิกี่ตัว?

คนญี่ปุ่นต้องรู้คันจิกี่ตัวถึงจะอ่าน เขียน และใช้ภาษาของตัวเองได้คล่อง? หนึ่งในความกังวล (และ “ปวดหัว”) ที่ใหญ่ที่สุดตอนเรียนภาษาญี่ปุ่น คือตัวอักษรจีนที่ระบบการเขียนของญี่ปุ่นรับมา ซึ่งเราเรียกว่า คันจิ (漢字) ก่อนจะรีบไล่นับตัว ควรรู้ก่อนว่าตัวเลขที่คนพูดถึงบ่อย ๆ ไม่ได้หมายถึง “ทุกคันจิในโลก” แต่เป็นรายการอ้างอิงสำหรับชีวิตประจำวันและโรงเรียน ซึ่งมีประวัติและการปรับปรุงของตัวเอง

สารบัญ 4

โรงเรียนญี่ปุ่นสอนคันจิกี่ตัว?

นักเรียนประถมในญี่ปุ่นต้องเรียนคันจิพื้นฐาน 1,026 ตัว เรียกว่า เคียวอิกุคันจิ (教育漢字 · คันจิเพื่อการศึกษา) ภายในจบชั้นประถมปีที่ 6 รายการนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายการที่ใหญ่กว่า ซึ่งใช้เป็นเกณฑ์การรู้หนังสือสมัยใหม่

ตัวเลขหลักที่ควรจำ: ประถม 1,026 ตัว (เคียวอิกุ) · โจโยทั้งหมด 2,136 ตัว · มัธยม (หลังประถม) อีกประมาณ 1,110 ตัว

รายการใหญ่คือ โจโยคันจิ (常用漢字 · “คันจิที่ใช้ทั่วไป”) ฉบับปัจจุบันมี 2,136 ตัว ปรับปรุงครั้งใหญ่ในปี 2010 เป้าหมายคือให้ผู้จบการศึกษาภาคบังคับอ่านสื่อและเอกสารทางการที่ใช้ภาษาปัจจุบันได้ โดยนักเรียนค่อย ๆ เรียนต่อจนครบช่วงมัธยม ไม่ใช่ท่องจบในวันเดียว หลายแหล่งยังอ้าง “1,006 ตัว” สำหรับประถม — นั่นคือตัวเลขของรายการเก่า ก่อนมีการเพิ่มคันจิชื่อจังหวัดอีก 20 ตัว (ประกาศปี 2017 เริ่มใช้ในหลักสูตรประมาณปี 2020) ตัวเลขปัจจุบันคือ 1,026

โจโยคันจิมาจากไหน และ “กี่พันตัว” หมายถึงอะไร?

ก่อนโจโยคันจิ ญี่ปุ่นมีรายการ โตโยคันจิ (当用漢字) ปี 1946 ประมาณ 1,850 ตัว ต่อมาปี 1981 รายการโจโยชุดแรกมี 1,945 ตัว แล้วปี 2010 ปรับเป็น 2,136 ตัว (เพิ่ม 196 ตัว ถอด 5 ตัวที่ไม่ค่อยใช้แล้ว เช่น 勺 錘 銑 脹 匁) นอกเหนือจากรายการนี้ ยังมีคันจิในชื่อคน ชื่อสถานที่ ศัพท์เฉพาะทาง และวรรณกรรมเก่า ๆ โดยรวมมักพูดกันว่าคันจิในภาษาญี่ปุ่น “มีเป็นพันถึงหลายหมื่นตัว” ขึ้นกับวิธีนับ แต่ในชีวิตประจำวันสมัยใหม่ หนังสือพิมพ์และเอกสารสาธารณะยึดโจโยเป็นหลัก ตัวหายากมักถูกแทนด้วยฮิรางานะ คันจิอื่นที่คุ้นกว่า หรือคำยืมที่เขียนด้วยคาตาคานะ ดังนั้นการรู้ประมาณ 2,000+ ตัว ในกรอบโจโยจึงถือว่าเพียงพอสำหรับการอ่านสื่อทั่วไปได้สบาย — ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีคันจินอกรายการอีกแล้ว” ถ้าอยากดูภาพรวมของรายการอย่างเป็นทางการ ลองอ่านเพิ่มที่ Jōyō kanji 2,136 ตัว และเรื่องที่ว่า ทำไมภาษาญี่ปุ่นยังใช้คันจิ

คนญี่ปุ่นรู้คันจิทุกตัวหรือไม่?

คำตอบสั้น ๆ: ไม่จำเป็นต้อง “จำเขียนได้ทุกตัวในโจโย” แม้จะเรียนในโรงเรียนแล้ว ตัวที่ใช้น้อยในชีวิตประจำวันก็ลืมได้ ขึ้นกับอาชีพและการอ่านหนังสือ

• งานโรงงานหรืออาชีพที่ใช้ข้อความซ้ำ ๆ อาจจำคันจิเฉพาะทางได้น้อยกว่ารายการเต็ม
• แพทย์ นักชีววิทยา หรือสาขาเทคนิค อาจรู้คันจิศัพท์เฉพาะของสาขาเพิ่มจากโจโย
• คนที่ทำงานด้านการศึกษา วรรณกรรม หรือมนุษยศาสตร์ มักต้องเจอคันจิหายากบ่อยกว่า จึงคุ้นรายการกว้างกว่า

ในบทความและหนังสือพิมพ์ ตัวที่อ่านยากมักมี ฟุริงานะ (การออกเสียงด้วยฮิรางานะ) กำกับ เพื่อช่วยผู้อ่านที่ยังไม่คุ้น คนที่มีการศึกษาสูงและอ่านมากอาจอ่านคันจิได้ 3,000 ตัวหรือมากกว่า และนักวิจัยระดับสูงในสาขาที่ต้องอ่านเอกสารเก่าอาจแตะหลักหลายพันตัว — แต่ตัวที่เกินโจโยจำนวนมากจะหายากมาก จนการ “ไล่สะสมทุกตัว” ไม่คุ้มสำหรับผู้เรียนทั่วไป

แล้วผู้เรียนภาษาญี่ปุ่นควรโฟกัสอะไร?

อย่าให้การนับตัวอักษรกลายเป็นเป้าหมายหลัก โฟกัสที่คำศัพท์ที่ใช้จริง การอ่านข้อความที่สนใจ และการถอดรหัสคันจิที่ไม่รู้จักผ่าน บุชู (เรดิคัล) จะยั่งยืนกว่าการติ๊กจำนวนอย่างเดียว ถ้าอยากมีระบบจำ วิธีอย่าง RTK ช่วยจัดโครงเรื่องของตัวอักษรได้ ส่วนคนที่อยากฝึกชื่อตัวเองเป็นคันจิ ลองดู การเขียนชื่อเป็นคันจิ สรุปสั้น ๆ สำหรับผู้อ่าน: เด็กญี่ปุ่นจบประถมด้วยประมาณ 1,026 ตัว ระบบโรงเรียนมุ่งไปที่โจโย 2,136 ตัว และผู้ใหญ่ก็ไม่จำเป็นต้อง “จำเขียนครบทุกตัว” ทุกวัน — สำคัญกว่าคืออ่านได้ เดาความหมายเป็น และสะสมคำที่ใช้จริงทีละชุด