โทโมเอะ โกเซ็น มักถูกเรียกว่านักรบหญิงที่โด่งดังที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ชื่อของเธอปรากฏในมหากาพย์ใหญ่เรื่องหนึ่งของประเทศ เธอต่อสู้กับกองทัพที่ใหญ่กว่า แล้วก็หายไปจากบันทึก ปัญหาของนักประวัติศาสตร์เริ่มต้นตรงนั้น
บทความนี้แยกสิ่งที่มหากาพย์เล่า สิ่งที่บันทึกยุคนั้นจดไว้ และสิ่งที่เพิ่มเข้ามาทีหลัง สำหรับโทโมเอะ สิ่งเล็กน้อยที่เหลืออยู่แทบทั้งหมดเป็นวรรณกรรม
สารบัญ 12
เธอถูกนับว่าเป็นใคร
โทโมเอะเป็นอนนะมุฉะ นักรบหญิงปลายยุคนั้น และรับใช้มินาโมโตะ โนะ โยชินากะ แม่ทัพแห่งตระกูลมินาโมโตะที่หันมาต่อต้านโยริโตโมะ ลูกพี่ลูกน้องของตนในความวุ่นวายของสงครามเก็นเปย์
ชื่อนี้มีสองส่วน โกเซ็นไม่ใช่นามสกุล แต่เป็นบรรดาศักดิ์ที่ให้แก่สตรีชั้นสูง ส่วนโทโมเอะคือชื่อ และไม่มีบันทึกว่าเธอใช้ชื่อนั้นอย่างไร
ซามูไรเป็นภาพที่คนจำได้ง่ายที่สุดของวัฒนธรรมญี่ปุ่น นักรบผู้กล้าที่มีคาตานะเป็นอาวุธหลัก และภาพยนตร์ เกม อนิเมะและมังงะก็พาภาพนั้นกลับมาซ้ำ ๆ จนเมื่อได้ยินคำว่าซามูไร คนส่วนใหญ่จึงนึกถึงผู้ชาย แต่ในสังคมญี่ปุ่นยุคศักดินาก็มีนักรบหญิง และคนที่รู้จักกันดีที่สุดคนหนึ่งคือโทโมเอะ โกเซ็น (巴御前)
ผู้หญิงในยุคศักดินาญี่ปุ่นได้รับการฝึกศิลปะการต่อสู้บ่อยครั้ง และหลายคนฝึกใช้ดาบกับธนู การฝึกนั้นมักมีจุดประสงค์เพื่อป้องกันบ้านเมื่อศัตรูบุก แต่โทโมเอะต่างจากผู้หญิงส่วนใหญ่ในยุคของเธอ เพราะเธอใช้ทักษะเหล่านี้ในทางรุกและอยู่แนวหน้า

มหากาพย์เล่าอะไร
แหล่งสำคัญที่สุดคือเฮเกะ โมโนงาตาริ มหากาพย์การล่มสลายของตระกูลไทระ งานนี้บรรยายโทโมเอะว่าเป็นหญิงงาม ผิวขาว ผมยาว และเป็นหนึ่งในนักธนูที่แข็งแกร่งที่สุดในยุคของเธอ ต่อสู้บนหลังม้าและด้วยดาบ
ในเรื่องนั้นเธอเป็นหนึ่งในนักรบพันคนที่ทำบทบาทนี้ได้ สำนวนนี้บอกถึงน้ำเสียงของมหากาพย์ที่ชอบตัวเลขกลมมากกว่าบอกถึงกองทัพของเธอ
ช่วงชีวิตและอาวุธของเธอ
ตามประเพณีการเล่า โทโมเอะมีชีวิตอยู่ราวปี 1157 ถึง 1247 และโด่งดังในช่วงสงครามเก็นเปย์ เธอเชี่ยวชาญนางินาตะ (長刀) อาวุธคล้ายหอกที่มีใบมีดโค้งปลาย ซึ่งต้องใช้ทั้งแรงและความแม่น
มหากาพย์บรรยายเธอไว้ว่า «สวย ผมยาวดำ และผิวขาว และเป็นนักรบหญิงผู้กล้าที่ไม่มีม้าดุร้ายหรือแข็งแรงที่สุดตัวใดทำให้เธอกลัวได้ ด้วยความชำนาญมาก เธอใช้ดาบและธนูได้เทียบเท่านักรบพันคน และเหมาะสมที่จะพบกับเทพหรือปีศาจ» ถ้อยคำนี้เป็นของมหากาพย์ ไม่ใช่บันทึกของเธอเอง
บ้างว่าเธอนำกองทหารมากกว่าหนึ่งพันคน และบ้างคาดเดาว่าเธอกับโยชินากะเป็นคู่รักหรือแต่งงานกัน ทั้งสองข้อเป็นการคาดเดาจากเรื่องเล่า ไม่มีเอกสารยืนยัน

ข้อความใดเล่าเรื่องของเธอ
เฮเกะ โมโนงาตาริ ไม่ใช่หนังสือเล่มเดียว แต่เป็นกลุ่มฉบับที่เติบโตมาหลายศตวรรษ ทั้งแบบบอกเล่าและแบบเขียน ฉบับที่รู้จักมากที่สุดคือฉบับคาคุอิจิ ซึ่งก่อรูปเมื่อต้นศตวรรษที่ 15 หรือกว่าสองศตวรรษหลังการรบ
คนที่อ้างถึงโทโมเอะมักอ้างฉบับปลายทางนี้ สำหรับคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นในปี 1184 เอกสารนี้จึงเป็นแหล่งข้อมูลมือสอง และนั่นคือช่องว่างระหว่างเรื่องเล่ากับหลักฐาน
สงครามที่เธอต่อสู้
สงครามเก็นเปย์ตัดสินว่าใครจะปกครองญี่ปุ่น ระหว่างไทระกับมินาโมโตะ ในปี 1183 โยชินากะขับไทระออกจากเกียวโต แล้วต้องการนำตระกูลเอง
โยริโตโมะปล่อยไว้ไม่ได้ เขาส่งโยชิสึเนะกับโนริโยริ น้องชายของตนไปปราบโยชินากะ และในเดือนกุมภาพันธ์ 1184 กองทัพทั้งสองพบกันที่อะวะซุ ซึ่งปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของเมืองโอตสึริมทะเลสาบบิวะ
การรบที่อะวะซุ
มหากาพย์ให้โทโมเอะนำทหารม้าสามร้อยคนเข้าต่อกรกับนักรบไทระสองพันคน เธอถูกกล่าวว่าพิชิตฮนดะ โนะ โมริชิเงะ หัวหน้าตระกูลมุซาชิ และนำศีรษะของเขามาถวายนาย
เธอยังถูกบันทึกว่าสังหารอุจิดะ อิเอโยชิ และรอดจากการจับกุมของฮาตาเกยามะ ชิเงทาดะ อย่างไรก็ตาม กองทัพของโยชินากะน้อยกว่าและถูกทำลาย

การจากลา
เมื่อเหลือคนไม่กี่คน โยชินากะสั่งให้เธอหนี เขาต้องการตายพร้อมกับอิมาย คาเนฮิระ พี่น้องน้ำนม และให้เหตุผลว่าเธอเป็นผู้หญิง เธอปฏิเสธตอนแรก จากนั้นเชื่อฟังและขี่ม้าไปทางตะวันออก
โยชินากะตายในการรบนั้น คำสั่งนี้คือหัวใจของตัวละคร มหากาพย์ไม่ได้ทำให้เธออ่อนแอ แต่ให้เจ้านายของเธอตัดสินใจ และให้เธอจากไปแทนที่จะจบชีวิตในสนามรบ
สามตอนจบ ไม่มีข้อตกลง
จุดจบที่เล่ากันหลายแบบ
บ้างเล่าว่าโยชินากะสั่งให้เธอหนีออกจากสนามรบ เพราะการตายพร้อมผู้หญิงเป็นเรื่องน่าอับอาย โทโมเอะไม่เต็มใจแต่ก็ยอม ก่อนจากไปเธอตัดศีรษะนักรบศัตรูคนหนึ่งแล้วมุ่งไปยังแคว้นทางตะวันออก
บ้างว่าเธอตายพร้อมสามีในยุทธการนั้น เพราะไม่ยอมทิ้งเขา บ้างว่าเธอรอดชีวิตและแต่งงานกับคู่แข่งคนหนึ่งของเขา บ้างยืนยันว่าเธอมีชีวิตอยู่ต่อและเลือกเป็นแม่ชี ในฉบับหนึ่งเธอบวชและมีชีวิตถึงปี 1247 ข้อความอื่นเชื่อมเธอกับวาดะ โยชิโมริ พันธมิตรของโยริโตโมะ ในฐานะอนุภรรยา และทำให้เธอเป็นมารดาของนักรบอะซาฮินะ โยชิฮิเดะ
อีกฉบับให้เธอตายที่อะวะซุ ความขัดแย้งเหล่านี้ไม่ใช่ความผิดพลาดของเรื่องเล่า แต่แสดงว่าผู้เล่าหลายคนยังคงปรับรูปโฉมของเธอเพื่อจุดประสงค์ของตนเอง
เธอมีอยู่จริงหรือไม่
ในบันทึกยุคร่วมสมัยของสงครามเก็นเปย์ โทโมเอะไม่ปรากฏ เธอปรากฏเฉพาะในมหากาพย์รุ่นหลังและฉบับแปรผัน ทำให้ไม่เก่าแก่พอสำหรับการยืนยัน เรื่องนี้จึงถูกทิ้งไว้เปิด
นั่นไม่ได้หมายความว่าไม่มีผู้หญิงต่อสู้ มีอยู่ และแหล่งอื่นระบุสตรีชนชั้นสูงที่พกอาวุธ แต่รูปร่างตามที่มหากาพย์วาดไว้พิสูจน์ไม่ได้
ทำไมเธอยังอยู่
โทโมเอะทำงานด้วยการวางเทียบ เธอต่อสู้ข้างชายที่แพ้และเหนือกว่าเขาในความทรงจำ มหากาพย์ต้องการเธอเพื่อแสดงการสูญเสียและความภักดี ไม่ใช่เพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะ
โรงละคร ภาพพิมพ์ และเกมมาทีหลัง ในคาบุกิและโน เธอเป็นบทบาทที่อาวุธกับความโศกมาบรรจบกัน และในวัฒนธรรมประชานิยมสมัยใหม่ เธอแทนผู้หญิงที่ก้าวเข้าสู่โลกของผู้ชาย
อ่านต่อ
เรื่องประวัติศาสตร์ของผู้หญิงในชนชั้นนักรบมีอีกบทความหนึ่งที่ว่าด้วยอนนะบูเกฉะ ส่วนผู้อ่านที่ชอบโลกของผู้ชายในยุคนั้นสามารถเข้าทางเรื่องราวของยะซุเกะได้






ชุมชน
ความคิดเห็น
0 ความคิดเห็น
ยังไม่มีความคิดเห็นที่เผยแพร่ในภาษานี้
ส่งความคิดเห็น