Tokio Jokio: การ์ตูนโฆษณาชวนเชื่อเหยียดเชื้อชาติในสงครามโลกครั้งที่สอง

ในญี่ปุ่นเอง เราเห็นตัวละครญี่ปุ่นถูกวาดในอนิเมะในรูปแบบที่ตรงข้ามกับลักษณะที่แท้จริงของพวกเขา ผมสีสัน ตาใหญ่ และสูงใหญ่ ในตะวันตก ในการ์ตูนบางเรื่องเช่น South Park ลักษณะของพวกเขาถูกทำให้เกินจริง โดยวาดด้วยตาเล็กมาก แว่นตาใหญ่ ฟันม้า หน้าตาโง่เขลา และตัวเตี้ยเกินไป จุดประสงค์คือการล้อเลียน แต่ภาพล้อเลียนยุคนี้ยังเทียบไม่ติดกับภาพยนตร์สั้นขาวดำที่ Warner Bros. ออกฉายในปี 1943 ช่วงสงครามโลกครั้งที่สองกำลังดุเดือด เรื่องชื่อ Tokio Jokio เป็นมุกเล่นคำจาก Tokio (การสะกดคำว่า Tokyo แบบเก่า) กับ joke

สารบัญ 4

Tokio Jokio คืออะไร และใครสร้าง

Tokio Jokio เป็นภาพยนตร์สั้นในชุด Looney Tunes ความยาวประมาณ 7 นาที กำกับโดย Norman McCabe ออกฉายวันที่ 15 พฤษภาคม 1943 สตูดิโอคือ Leon Schlesinger Productions จัดจำหน่ายโดย Warner Bros. Pictures เพลงโดย Carl W. Stalling และเสียงทั้งหมดพากย์โดย Mel Blanc ถ่ายทำขาวดำ นี่เป็นเรื่องสุดท้ายที่ McCabe กำกับก่อนถูกเกณฑ์เข้ากองทัพสหรัฐ เครดิตจึงขึ้นตำแหน่ง Cpl. Norman McCabe โครงเรื่องแกล้งทำเป็นจดหมายข่าวจากโรงภาพยนตร์ญี่ปุ่นที่กองทัพอเมริกัน “ยึดมาจากศัตรู” ผู้บรรยายเปิดว่า:

“โปรดฟัง! ภาพยนตร์ที่เผยแพร่สู่สาธารณะนี้ถูกจับมาจากศัตรู! เป็นตัวอย่างของโฆษณาชวนเชื่อชั่วร้ายของนาซีญี่ปุ่น!”

ชื่อเรื่องตั้งใจให้ฟังดูเป็นมุกจากโรงหนัง ไม่ใช่สารคดี แล้วก็กัดญี่ปุ่นทุกฉากในฐานะศัตรูสงคราม

แอนิเมชัน Tokio Jokio เปิดยังไง

ภาพยนตร์สั้นยาวประมาณ 7 นาที เริ่มจากไก่กำลังจะขัน พออ้าปากออกมากลับเป็นแร้งใส่แว่น ฟันม้า ถูปีกแล้วพูดว่า “ขันขันขัน โปรด!” ด้วยสำเนียงล้อเลียนแบบญี่ปุ่น เป็นการล้อโลโก้ไก่ของ Pathé ที่ใช้เปิดจดหมายข่าว จากนั้นขึ้นข้อความ “การป้องกันพลเรือน” ผู้บรรยายคุยถึง “สัญญาณเตือนภัยทางอากาศที่ดีที่สุด” แล้วฉายชาวญี่ปุ่นสองคนผลัดกันปักเข็มที่ก้นแล้วกรีดร้อง มุกที่พาดพิงท่า kancho ตามด้วย “สถานีฟัง” ซึ่งเป็นเสาเต็มรูลูกกุญแจ และช่างทาสีเครื่องบินที่ทาสีจุดบนเครื่องบินตามตัวอักษรของคำว่า aircraft spotter ผู้บรรยายพูดถึงสำนักงานป้องกันอัคคีภัย กล้องตัดไปซากปรักหักพังของสำนักงานนั้น แล้วพูดว่า “โอ้ แย่ซะแล้ว! สายเกินไป!” ฉากถัดไปมีระเบิดเพลิงกับข้อความ “ระเบิดเพลิง: บทเรียนแรก” มีตัวละครถือร่มเดินเข้ามา

ภาพยนตร์สั้นจบลงอย่างไร

ข้อความขึ้นว่าให้อยู่ห่างจากระเบิดเพลิงห้าวินาที ตัวละครดูนาฬิกา หน้าปัดมีสวัสดิกะ นับวินาที แล้วย่างไส้กรอกใกล้ระเบิด ระเบิดแตก เขาโผล่จากหลุมโดย “เสียหน้า” ตามตัวอักษร เหลือแค่แว่นกับหมวกลอยอยู่เหนือคอเสื้อ แล้วพูดประมาณว่าเสียหน้าแล้วครับ ฉาก “เคล็ดลับการทำอาหาร” แสดง Hideki Tojo นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นในขณะนั้น สอนทำแซนด์วิชคลับจากบัตรปันส่วนขนมปังกับเนื้อ แล้วตีหัวตัวเองด้วยท่อนไม้ตามมุกคำว่า club ต่อมาเป็นชุดชัยชนะของชาวญี่ปุ่น ที่ไม่มีแขนเสื้อ ไม่มีจีบ ไม่มีปก และไม่มีชุดเลย ตัวละครกึ่งเปลือยหนาวสั่นในหิมะ อุ่นตัวด้วยเทียนเล่มเล็ก ฉากกีฬามี “ราชาแห่งการตบ” สวมชุดเบสบอล พยายามตบแมลงวัน แมลงวันแย่งไม้ตบแล้วเอาถ้วยรางวัลบินหนี ฉากบุคคลสำคัญแสดงพลเรือเอก Isoroku Yamamoto ผู้วางแผนการโจมตี Pearl Harbor เดินด้วยไม้ค้ำเพื่อให้ดูสูงขึ้น แล้วประกาศว่าจะไปกำหนดเงื่อนไขสันติภาพที่ทำเนียบขาว โน้ตบรรณาธิการปิดจอว่าห้องนี้สงวนไว้ให้ Yamamoto พอเปิดออกเป็นเก้าอี้ไฟฟ้า เมื่อเรื่องออกฉายวันที่ 15 พฤษภาคม 1943 Yamamoto เสียชีวิตแล้วเมื่อ 18 เมษายน หลังเครื่องบินถูกยิงตก ยังมีพลเอก Masaharu Homma ที่ผู้บรรยายบอกว่าจะโชว์ความเยือกเย็นตอนถูกโจมตีทางอากาศ แต่เขาวิ่งหนีชนต้นไม้แล้วมุดท่อนซุง จนตัวสกังค์ทนกลิ่นไม่ไหวต้องใส่หน้ากากกันแก๊ส ฝ่ายอักษะก็โดนล้อ Adolf Hitler ได้โปสการ์ดจาก Rudolf Hess ในค่าย และ Benito Mussolini นั่งบนซากโรมันป้าย “ซากที่ 1” เล่นโยโย่หน้าเศร้า ตอนท้ายกัดกองทัพเรือ เรือดำน้ำ “ออกเร็วกว่ากำหนดสามสัปดาห์” ทั้งที่ช่างยังประกอบตัวเรืออยู่ใต้น้ำ กะลาสีเล่นตู้เกมแทนเครื่องควบคุม นักบินในตอร์ปิโดมนุษย์ร้องขอให้ออกไป และเรือกวาดทุ่นระเบิดกวาดด้วยไม้กวาดจริง ๆ จนระเบิด ทุ่นลอยขึ้นป้ายว่า “เหตุการณ์น่าเสียใจ โปรด”

จุดประสงค์ของ Tokio Jokio คืออะไร

ปี 1943 สหรัฐกับญี่ปุ่นกำลังทำสงคราม สตูดิโออเมริกันผลิตการ์ตูนสั้นแบบนี้เพื่อเยาะเย้ยศัตรู ลดศัตรูลงเป็นตัวตลก และปลุกกำลังใจคนดูฝั่งตนเอง ทั้งฝ่ายสัมพันธมิตรและฝ่ายอักษะต่างใช้โฆษณาชวนเชื่อแบบลดขวัญในสงคราม ในบริบทของ จักรวรรดิญี่ปุ่นช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เรื่องนี้ไม่ได้พยายามอธิบายยุทธศาสตร์จริง มันทำให้ศัตรูดูโง่ อ่อนแอ และทำลายตัวเองทุก gag เส้นยาวกว่านั้นเริ่มจาก การฟื้นฟูเมจิสู่สงคราม และบางเรื่องยังยืดหลังปี 1945 อย่าง ทหารที่ยังรบต่อจนถึงปี 1974 ทุกวันนี้เนื้อหาแบบนี้ถือว่าเหยียดเชื้อชาติ หลังสงครามเรื่องนี้ถูกถอนจากรอบออกอากาศ มันไม่ได้อยู่ในรายการ Censored Eleven ของวอร์เนอร์ แต่ก็ไม่ถูกใส่ในแพ็กเกจออกอากาศซ้ำของ Looney Tunes ลิขสิทธิ์ไม่ถูกต่ออายุในปี 1971 จึงกลายเป็นสาธารณสมบัติในสหรัฐ ไม่มีหลักฐานว่าสตูดิโอตั้งใจไม่ต่ออายุเพื่อลบเรื่องนี้ออกจากความจำ ผลที่ตามมาคือสำเนาถูกปล่อยซ้ำในวิดีโอสาธารณสมบัติ แล้วกระจายบนอินเทอร์เน็ต รวมถึง YouTube เคยเห็น Tokio Jokio หรือยัง ฉากไหนสะเทือนที่สุด หรือฉากไหนดูโง่จนขำไม่ออก เล่ามาได้ในความคิดเห็น