โชกิ: วิธีเล่นหมากรุกญี่ปุ่น

โชกิ (将棋) คือหมากรุกแบบญี่ปุ่น เล่นบนกระดาน 9x9 และผู้เล่นแต่ละฝั่งเริ่มต้นด้วยตัวหมากรุก 20 ตัว ความแตกต่างสำคัญจากหมากรุกตะวันตกคือ ตัวที่ถูกจับไม่ได้หายไปจากเกมถาวร แต่สามารถนำกลับมาวางบนกระดานได้ในภายหลัง

กฎข้อนี้ทำให้จังหวะของเกมเปลี่ยนไปมาก การป้องกัน การคุมพื้นที่กลางกระดาน และจังหวะที่เหมาะสมในการนำตัวหมากรุกกลับมาใช้ จึงสำคัญพอ ๆ กับการบุก

ตัวหมากรุกญี่ปุ่น

ผู้เล่นแต่ละฝั่งเริ่มต้นด้วยตัวหมากรุก 20 ตัว การจัดวางเหมือนกันทั้งสองฝั่ง และทิศทางของตัวหมากรุกจะบอกว่าเป็นของใคร รายการตัวหมากรุกมีดังนี้

• กษัตริย์ 1 ตัว
• แม่ทัพทอง 2 ตัว
• แม่ทัพเงิน 2 ตัว
• ม้า 2 ตัว
• หอก 2 ตัว
• บิชอป 1 ตัว
• เรือ 1 ตัว
• เบี้ย 9 ตัว

รูปทรงของตัวหมากรุกและตัวคันจิบนตัวหมากช่วยให้แยกได้ง่ายขึ้น แม้จะผ่านการเลื่อนขั้นแล้วก็ตาม

การเดินหมากในโชกิ

บางการเดินของโชกิคล้ายกับหมากรุกตะวันตก แต่เกมนี้มีกติกาของตัวเอง เรือเดินเป็นเส้นตรง บิชอปเดินทแยง แม่ทัพทองใช้การเดินระยะสั้นแบบยืดหยุ่นเพื่อป้องกันกษัตริย์ และเบี้ยเดินไปข้างหน้าทีละหนึ่งช่อง

การเลื่อนขั้นในโชกิ

เมื่อหมากเข้าสู่เขตเลื่อนขั้น ซึ่งคือสามแถวสุดท้ายฝั่งตรงข้าม หลายตัวสามารถเลื่อนขั้นได้ บางกรณีเป็นทางเลือก แต่บางกรณีจะบังคับ หากตัวหมากนั้นไม่เหลือการเดินที่ถูกกติกาในตาถัดไป

• แม่ทัพเงิน ม้า หอก และเบี้ย สามารถกลายเป็นตัวที่แข็งแกร่งขึ้นเมื่อเลื่อนขั้น
• เรือและบิชอปยังคงการเดินเดิมไว้ และได้รับรูปแบบการเดินเพิ่มเติมเมื่อเลื่อนขั้น
• กษัตริย์และแม่ทัพทองไม่สามารถเลื่อนขั้นได้

การเลื่อนขั้นเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้โชกิเป็นเกมที่ใช้แผนมาก เพราะความได้เปรียบเล็กน้อยอาจเปลี่ยนเป็นการโจมตีชุดใหม่ได้อย่างรวดเร็ว

การจับและวางตัวคืน

ต่างจากหมากรุกทั่วไป ตัวที่ถูกจับจะไม่ออกจากเกมถาวร แต่จะถูกเก็บไว้ในมือของผู้เล่น และสามารถนำกลับมาวางบนกระดานเป็นส่วนหนึ่งของกองทัพฝ่ายนั้นได้ นี่คือหนึ่งในสิ่งที่ทำให้โชกิพิเศษมาก

แทนที่จะเดินปกติ ผู้เล่นสามารถเลือกวางตัวที่จับได้กลับลงบนกระดาน แต่ก็มีข้อจำกัดชัดเจน

• ต้องวางในช่องที่ว่างเท่านั้น
• ห้ามวางในช่องที่ตัวนั้นจะไม่มีการเดินที่ถูกกติกาเลย
• เบี้ยห้ามวางในคอลัมน์ที่มีเบี้ยที่ยังไม่เลื่อนขั้นของผู้เล่นคนเดียวกันอยู่แล้ว
• เบี้ยที่วางคืนห้ามทำให้เกิดรุกฆาตทันที

เพราะกฎนี้ แม้จะมีการจับตัวไปหลายครั้ง เกมก็ยังเปิดกว้างและพลิกกลับได้เสมอ

เริ่มเล่นโชกิ

ถ้าคุณกำลังเริ่มเรียนรู้โชกิ ทางที่ง่ายที่สุดคือเริ่มจากตัวหมากรุกแต่ละชนิด จากนั้นค่อยทำความเข้าใจเรื่องการเลื่อนขั้น แล้วจึงฝึกเรื่องการวางตัวคืน เมื่อสามอย่างนี้เริ่มเข้าที่ เกมทั้งเกมจะชัดขึ้นมาก

ถ้าคุณชอบหมากรุก โชกิจะให้ความรู้สึกคุ้นเคยในตอนแรก แต่พอเล่นไปสักพักจะเห็นเลยว่าโครงสร้างและกลยุทธ์ของมันต่างออกไปมาก