ของเล่นญี่ปุ่นยอดนิยมในหมู่เด็ก: 7 เกมและของเล่น

ของเล่นญี่ปุ่นไม่ได้หมายถึงแค่ของสะสมจากอนิเมะหรือเกมคอนโซลอย่างเดียว ยังมีว่าว ลูกข่าง เคนดามะ และเกมกระดานที่เด็กเล่นต่อกันมาหลายรุ่น บางอย่างต้องใช้ลมและพื้นที่โล่ง บางอย่างต้องใช้สมาธิและแผนการเล่น

รายการด้านล่างเลือก 7 อย่างที่ยังเห็นได้ในชีวิตจริงของเด็กญี่ปุ่น ตั้งแต่ว่าวแบบดั้งเดิมไปจนถึงการ์ดโปเกมอน แต่ละอย่างเล่นคนละแบบ และบอกอะไรเกี่ยวกับวัฒนธรรมการเล่นของญี่ปุ่นได้ต่างกัน

สารบัญ 10

เด็กญี่ปุ่นเล่นอะไรกัน?

ภาพในหัวของหลายคนอาจพุ่งไปที่เกมคอมพิวเตอร์ ฟุตบอล หรือจักรยานก่อน แต่ความบันเทิงของเด็กเปลี่ยนตามประเทศและยุคสมัย ในญี่ปุ่นยังมีของเล่นและเกมที่สืบทอดจากประเพณีควบคู่ไปกับของเล่นสมัยใหม่ การรู้จักทั้งสองสายช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้นว่า “เล่น” ที่นั่นไม่ได้อยู่บนหน้าจออย่างเดียว

ของเล่นญี่ปุ่นแบบดั้งเดิมกับเกมร่วมสมัย

ของเล่นเพื่อการศึกษาและเกมหลายชนิดในญี่ปุ่นมีรากที่เชื่อมกับจีนหรือวัฒนธรรมเอเชียใกล้เคียง ก่อนที่คนรุ่นหลังจะปรับรูปทรง กติกา และการเล่นให้เป็นแบบญี่ปุ่นเอง แม้เกมคอมพิวเตอร์จะได้รับความนิยมสูง ของเล่นบางอย่างก็ยังอยู่ในมือเด็ก งานเทศกาล และช่วงปีใหม่

รู้จักของเล่นที่เป็นเอกลักษณ์เหล่านี้ แล้วดูว่าแต่ละอย่างฝึกทักษะอะไร — มือ ตา การวางแผน หรือจินตนาการ

1 – ว่าว – Tako (凧)

เชื่อกันว่าว่าวเข้าสู่ญี่ปุ่นพร้อมอิทธิพลจากจีนในยุคนาระ (ค.ศ. 710–794) มีรูปทรงและประเภทหลากหลาย แต่ละภูมิภาคมักมีสไตล์เป็นของตัวเอง การตกแต่งมักวาดตัวละครจากนิทานพื้นบ้าน ลวดลายที่สื่อความหมายทางศาสนา หรือสีสันที่มองเห็นได้จากระยะไกล

สำหรับเด็ก ความสนุกอยู่ที่การให้ว่าวลอยสูงและคุมทิศทางตามลม สำหรับผู้ใหญ่ การดูรูปทรงและงานวาดก็เป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์ ว่าวจึงเป็นของเล่นกลางแจ้งที่ยังผูกกับประเพณีปีใหม่ในหลายพื้นที่

2 – การ์ดโปเกมอน

เกมการ์ดโปเกมอนไม่ใช่ของเล่นดั้งเดิม แต่ยังอยู่ในรายการนี้เพราะเด็กและผู้ใหญ่จำนวนมากในญี่ปุ่นเล่นและสะสม การ์ดแต่ละใบมีพลัง เงื่อนไข และบทบาทในเกม ทำให้ต้องคิดกลยุทธ์ ไม่ใช่แค่สะสมภาพตัวละคร

กล่องหรือชุดเริ่มต้นช่วยให้เรียนรู้กติกาได้เร็วขึ้น แต่จุดเด่นจริงๆ คือการจัดเด็คและเล่นกับคู่ต่อสู้ ถ้าอยากเริ่มจากพื้นฐาน ดูคู่มือ วิธีเล่น Pokémon TCG ได้เป็นจุดตั้งต้น

3 – Koma (ลูกข่างญี่ปุ่น)

Koma คือลูกข่างญี่ปุ่น หลายรุ่นใช้เชือกพันรอบตัวแล้วสะบัดให้หมุน ของเล่นนี้ทำให้ชนชั้นสูงสนุกมาตั้งแต่ยุคเฮอัน (ค.ศ. 794–1192) และผ่านหลายศตวรรษก็พัฒนารูปแบบต่างกัน บางอันส่งเสียงหวีด บางอันใช้วาดลาย บางอันแข่งกันในวงที่เรียกว่า beigoma

ดูเรียบง่าย แต่แรงสะบัด มุมปล่อย และจังหวะมือเปลี่ยนผลการหมุนได้ชัด เด็กฝึกควบคุมมือ ขณะที่ผู้ใหญ่สนุกกับการแข่งและสะสมรุ่นท้องถิ่น

4 – Kendama (けん玉)

เคนดามะเป็นของเล่นฝึกทักษะที่ญี่ปุ่นพัฒนารูปแบบจนเป็นที่รู้จักทั่วโลก ประกอบด้วยด้ามไม้รูปคล้ายค้อนที่มีถ้วยรับลูกสามตำแหน่งและปลายแหลม ลูกบอลมีรูและผูกด้วยสาย แม้โครงสร้างจะเรียบง่าย แต่สามารถฝึกท่าได้หลายสิบถึงร้อยแบบ

ผู้เริ่มต้นมักเริ่มจากรับลูกบนถ้วยใหญ่ก่อน แล้วค่อยเพิ่มความยาก เคนดามะไม่ใช่แค่ของเล่นเด็ก — มีผู้ใหญ่เล่นเพื่อฝึกสมาธิ และมีการแข่งขันทั้งในญี่ปุ่นและต่างประเทศ เมือง Hatsukaichi ในฮิโรชิมะมักถูกกล่าวถึงในฐานะแหล่งผลิตและต้นแบบสมัยใหม่

5 – Go (碁)

โกะเป็นหนึ่งในเกมกระดานที่เก่าแก่ที่สุดในโลก เล่นบนกระดานสี่เหลี่ยมที่มีเส้นแนวนอนและแนวตั้ง 19 เส้นตัดกัน ผู้เล่นวางหินสีขาวและสีดำสลับกันบนจุดตัด เป้าหมายคือล้อมพื้นที่ให้ได้มากที่สุด พื้นที่ว่างที่ถูกล้อมด้วยหินของตนถือเป็นดินแดนที่ยึดได้

กติกาหลักสั้น แต่การอ่านกระดานลึกมาก เด็กที่เริ่มเล่นจะฝึกคิดล่วงหน้าและความอดทน รายละเอียดกติกาและวัฒนธรรมรอบเกม ต่อได้ที่บทความ โกะคืออะไร

6 – Shogi (将棋)

โชกิ คือหมากรุกญี่ปุ่น เล่นบนกระดาน 9×9 ผู้เล่นแต่ละฝ่ายมีตัวหมาก 20 ตัวที่ระบุด้วยคันจิ เกมเดินทีละตา จุดเด่นของโชกิคือสามารถนำตัวที่จับได้กลับมาวางบนกระดานได้อีกครั้ง จึงต้องคอยระวังทั้งตัวกษัตริย์และการวางตัวใหม่ของคู่แข่ง

เด็กที่เล่นโชกิฝึกการวางแผนระยะยาวและการอ่านการเดินหลายตาข้างหน้า ต่างจากหมากรุกสากลตรงที่ตัวที่ “ตาย” ยังกลับมาได้ ทำให้เกมผันผวนและดุเดือดจนถึงท้ายกระดาน

7 – Origami (折り紙)

โอริกามิแปลตามตัวอักษรว่า “การพับกระดาษ” ไม่ต้องใช้อุปกรณ์พิเศษ แค่กระดาษสี่เหลี่ยมและจินตนาการก็เริ่มได้ ในญี่ปุ่น ศิลปะพับกระดาษมีประเพณียาวนาน กระดาษพับเคยไปคู่กับจดหมายและของขวัญในหมู่ชนชั้นสูง ต่อมาจึงกลายเป็นกิจกรรมยามว่างที่เด็กคุ้นเคย

อย่างไรก็ตาม Yoshizawa Akira (1911–2005) ได้ยกระดับโอริกามิให้เป็นศิลปะที่ได้รับการยอมรับในวงกว้าง เด็กสนุกกับการพับนกกระเรียน กล่อง หรือสัตว์ ผู้ใหญ่สนุกกับลายพับที่ซับซ้อนมากขึ้น อ่านต่อเรื่องประวัติและพื้นฐานได้ที่ Origami ศิลปะการพับกระดาษ

บทสรุป

ในญี่ปุ่น เด็กๆ ยังเล่นเคนดามะ ลูกข่าง ว่าว tako เกมกระดาน และการพับกระดาษควบคู่กับของเล่นสมัยใหม่ ของเล่นและเกมเหล่านี้ถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น เพราะเล่นได้จริง ไม่ใช่แค่ของโชว์

บางอย่างต้องการความแม่นยำของมือ บางอย่างต้องการตรรกะและการอ่านคู่แข่ง การเป็นฝ่ายชนะหรือทำท่าให้ได้ไม่ได้มาจากโชคอย่างเดียว แต่มาจากความอดทนและการอยากรู้ว่ายังมีวิธีเล่นอีกกี่แบบ — นั่นคือเสน่ห์ของวัฒนธรรมการเล่นแบบญี่ปุ่นที่ยังมีชีวิตอยู่ทุกวันนี้