ผู้หญิงในญี่ปุ่น: ได้รับการเคารพหรือถูกกดไว้?

ญี่ปุ่นเป็นประเทศแห่งความขัดแย้ง ทั้งเทคโนโลยีล้ำสมัยกับบทบาททางเพศแบบดั้งเดิม ความปลอดภัยกับลำดับชั้นที่แข็งตัว ความสุภาพกับความไม่เท่าเทียมที่มองเห็นได้ ผู้หญิงอยู่ศูนย์กลางของการถกเถียงที่มักเริ่มจากคำถามง่ายๆ ว่าพวกเธอได้รับการเคารพหรือถูกดูถูก คำตอบแทบไม่เคยชัดเจน บทความนี้ดูข้อมูล ชีวิตประจำวัน และวัฒนธรรม เพื่อแสดงว่าญี่ปุ่นก้าวหน้าไปถึงไหนและยังมีช่องว่างเชิงโครงสร้างตรงไหน

สารบัญ 8

อันดับสากลบอกอะไรจริงๆ

ในรายงานช่องว่างทางเพศโลกปี 2024 ของเวทีเศรษฐกิจโลก ญี่ปุ่นอยู่อันดับ 118 จาก 146 ประเทศ ประเทศได้คะแนนต่ำเป็นพิเศษด้านการมีส่วนร่วมทางการเมืองและเศรษฐกิจ ขณะที่การศึกษาและสุขภาพเกือบเท่าเทียมกัน ภาพอีกด้านปรากฏในดัชนีความไม่เท่าเทียมทางเพศของสหประชาชาติ ญี่ปุ่นอยู่อันดับ 22 จาก 193 ประเทศในปี 2024 และในฉบับปี 2019 อยู่อันดับ 17 จาก 162 ประเทศ นำหน้าเยอรมนี สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา

ความขัดแย้งมาจากวิธีการวัด ดัชนีหนึ่งวัดการมีส่วนร่วมในอำนาจและรายได้ อีกดัชนีวัดสุขภาพ การศึกษา และสิทธิการเจริญพันธุ์ ทั้งสองถูก และทั้งสองเล่าเพียงส่วนหนึ่งของเรื่องราว การเข้าใจญี่ปุ่นต้องอ่านตัวเลขและวางชีวิตประจำวันไว้ข้างๆ

การศึกษาแสดงให้เห็นจุดเริ่มต้นที่เปลี่ยนไปมาก ในปี 2020 อัตราการเข้าศึกษาระดับมัธยมปลายของผู้หญิงอยู่ที่ 95 เปอร์เซ็นต์ เท่ากับผู้ชาย และอัตรารวมของมหาวิทยาลัยและวิทยาลัยอยู่ที่ 58 เปอร์เซ็นต์ สูงกว่าผู้ชายหนึ่งจุด การศึกษาไม่ใช่ปัญหา ปัญหาเริ่มหลังจากนั้น เมื่ออาชีพเริ่มต้นและการเลื่อนตำแหน่งถูกตัดสิน

ช่องว่างค่าจ้างมีจริง

ตามข้อมูลของ OECD ช่องว่างค่าจ้างทางเพศในญี่ปุ่นอยู่ที่ 32.8 เปอร์เซ็นต์ และลดลงเหลือ 25.7 เปอร์เซ็นต์ในปี 2017 ซึ่งทำให้ญี่ปุ่นอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีช่องว่างค่าจ้างใหญ่ที่สุดใน OECD เหตุผลเป็นเชิงโครงสร้าง ผู้หญิงจำนวนมากหยุดอาชีพหลังมีลูก แล้วทำงานพาร์ตไทม์หรือสัญญาชั่วคราว และขึ้นถึงตำแหน่งผู้บริหารน้อยกว่า วัฒนธรรมการทำงานที่ชั่วโมงยาวนานทำให้ยากจะรวมกับการดูแลครอบครัว

ในเวลาเดียวกัน อัตราการทำงานของผู้หญิงเพิ่มขึ้นและอยู่ที่ 73.3 เปอร์เซ็นต์ในปี 2023 การที่ผู้หญิงทำงานไม่ใช่เรื่องแปลกอีกต่อไป คำถามคือทำงานภายใต้เงื่อนไขอะไร งานพาร์ตไทม์มักหมายถึงค่าจ้างต่ำกว่า โอกาสเลื่อนตำแหน่งน้อยกว่า และเงินบำนาญน้อยกว่า และรูปแบบเหล่านี้สะสมตลอดชีวิตการทำงาน นักวิจัยตลาดแรงงานมักอธิบายเส้นการจ้างงานรูปตัว M สำหรับญี่ปุ่น ผู้หญิงเข้าสู่ตลาดแรงงานหลังการศึกษา ออกช่วงมีลูก และมักกลับมาในตำแหน่งที่ค่าจ้างต่ำกว่า

การให้คุณค่ากับงานก็สำคัญ การดูแล การเลี้ยงดู และการพยาบาลไม่ถูกมองว่าเป็นอาชีพโดยปกติ และบริษัทให้รางวัลกับการอยู่ทำงานนานและความพร้อมทำล่วงเวลา ใครที่ต้องทำทั้งสองอย่างเผชิญความขัดแย้งซึ่งผู้หญิงมักแก้ด้วยการถอยออกจากอาชีพ แบบสำรวจญี่ปุ่นปี 2023 ยังแสดงว่าผู้หญิงจำนวนมากเผชิญความขัดแย้งกับนายจ้างหลังตั้งครรภ์ ซึ่งมักเรียกว่า มาทาฮาระ (การล่วงละเมิดเพราะการเป็นแม่)

จากรัฐเมจิถึงแม่บ้าน

บทบาทของผู้หญิงในญี่ปุ่นสมัยใหม่ถูกกำหนดทางการเมืองมานาน ในยุคเมจิ การเป็นแม่ถูกนิยามเป็นหน้าที่หลักของผู้หญิง และการศึกษาจัดให้สอดคล้องกัน หลังปี 1945 รัฐธรรมนูญใหม่นำความเท่าเทียมทางกฎหมายมา แต่ความคาดหวังทางสังคมเปลี่ยนช้ากว่า อุดมคติของ ยามาโตะ นาเดชิโกะ ยังบรรยายผู้หญิงที่เก็บตัว ใส่ใจ และแสวงหาความกลมกลืน

ชีวิตประจำวันเผยรายละเอียดที่น่าประหลาดใจ ในครอบครัวญี่ปุ่น ผู้หญิงมักจัดการงบประมาณครัวเรือน และผู้ชายจำนวนมากมอบเงินเดือนให้คู่ของตน แบบสำรวจปี 2012 พบว่าผู้หญิงในญี่ปุ่นตัดสินใจเรื่องการเงินในบ้านประมาณสามในสี่ นั่นคืออำนาจในระดับเล็ก แต่ไม่ใช่สิ่งทดแทนความเท่าเทียมในที่ทำงาน

การเมืองและบริษัท: การเปิดที่ช้า

ในการเมืองช่องว่างยังกว้าง ผู้หญิงครองที่นั่งในรัฐสภาประมาณ 19 เปอร์เซ็นต์ และในสภาล่างเพียง 9.7 เปอร์เซ็นต์หลังการเลือกตั้งปี 2021 รัฐบาลพยายามมาหลายปีที่จะเพิ่มจำนวนผู้หญิงในตำแหน่งผู้นำด้วยโครงการและเป้าหมาย แต่ผลลัพธ์ยังผสมกัน ในบริษัทสัดส่วนผู้จัดการหญิงเพิ่มขึ้นช้า และบริษัทจำนวนมากเพิ่งค้นพบศักยภาพของผู้หญิงเมื่อแรงงานขาดแคลน ในปี 2013 รัฐบาลชินโซ อาเบะวางการส่งเสริมผู้หญิงไว้ที่ศูนย์กลางยุทธศาสตร์การเติบโตด้วยคำขวัญ "วูเมนโนมิกส์" แต่ไม่ถึงเป้าหมาย 30 เปอร์เซ็นต์ของผู้หญิงในตำแหน่งผู้บริหารภายในปี 2020

สื่อ การบริโภค และต้นแบบบทบาท

อีกส่วนของการถกเถียงเกี่ยวกับการนำเสนอผู้หญิงในสื่อและโฆษณา ญี่ปุ่นมีอุตสาหกรรมบันเทิงขนาดใหญ่ที่ตัวละครหญิงมักถูกนิยามด้วยความสวยและการดูแล เกอิชา โฮสเตส และไอดอลป็อปไม่ใช่กลุ่มเดียว แต่ในต่างประเทศมักหลอมรวมเป็นภาพเดียวของ "ญี่ปุ่น" ภายในประเทศ สื่อและการเมืองถกเถียงมานานเรื่อง sexism ในโฆษณา เงื่อนไขการทำงานยามค่ำคืน และแรงกดดันต่อผู้หญิงสาวให้เป็นไปตามมาตรฐานความงามบางอย่าง

การล่วงละเมิดในชีวิตประจำวัน

ญี่ปุ่นเป็นหนึ่งในประเทศที่ปลอดภัยที่สุดในโลกทางสถิติ แต่เรื่องนั้นหมายถึงอาชญากรรมรุนแรงเป็นหลัก ปัญหาอีกอย่างคือการล่วงละเมิดในพื้นที่สาธารณะ คำญี่ปุ่น ชิคัน หมายถึงการสัมผัสโดยไม่ยินยอม โดยเฉพาะในรถไฟที่แน่น แบบสำรวจชี้ว่าผู้หญิงจำนวนมากเคยมีประสบการณ์เหล่านี้ จึงทำให้บริษัทรถไฟหลายแห่งนำตู้โดยสารสำหรับผู้หญิงมาใช้ หลายคดีไม่ถูกรายงานเพราะความอายและความต้องการไม่โดดเด่นมีน้ำหนักมาก ข้อมูลเพิ่มเติมอยู่ในบทความเกี่ยวกับ ชิคันในญี่ปุ่น

การเปลี่ยนแปลงและคำถามที่เปิดอยู่

คนรุ่นใหม่กำลังเปลี่ยนการถกเถียง ผู้หญิงจำนวนมากขึ้นเรียนสูง ยังทำงานหลังมีลูก หรือเลือกอย่างตั้งใจที่จะไม่ตามแบบครอบครัวคลาสสิก ในเวลาเดียวกัน สื่อและการเมืองถกเถียงเรื่องการดูแล ลาคลอดของพ่อ และการผสานอาชีพกับครอบครัว การถกเถียง #MeToo มาถึงญี่ปุ่นเช่นกัน แต่ช้ากว่าและเงียบกว่ายุโรปหรือสหรัฐอเมริกา ขณะเดียวกัน การสมรสระหว่างเพศเดียวกันยังไม่ได้รับการยอมรับทางกฎหมาย และเสียงอนุรักษ์นิยมปกป้องแบบครอบครัวที่ผู้หญิงรับผิดชอบหลักในบ้านและลูก สังคมเคลื่อนไปสองทิศทางพร้อมกัน

ได้รับการเคารพหรือถูกดูถูก?

คำถามเรื่องการเคารพหรือการดูถูกลากไปผิดทาง ผู้หญิงญี่ปุ่นมีการศึกษาสูง ความปลอดภัย และความเท่าเทียมทางกฎหมาย และมักจัดการชีวิตประจำวันกับการเงินของครอบครัวอย่างมั่นใจ ในเวลาเดียวกัน ช่องว่างค่าจ้าง อุปสรรคในอาชีพ การเป็นตัวแทนทางการเมืองที่ต่ำ และการล่วงละเมิดยังเป็นปัญหาจริง ใครที่ตัดสินญี่ปุ่นควรเห็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน สังคมที่ปลอดภัยในชีวิตประจำวันและโลกการทำงานที่ยังให้ผู้หญิงขึ้นช้ากว่า ความก้าวหน้าวัดได้ และการถกเถียงที่เปิดกว้างเป็นสัญญาณว่ามีบางอย่างเคลื่อนไหว ข้อมูลเพิ่มเติมอยู่ในบทความเกี่ยวกับ อคติเกี่ยวกับญี่ปุ่น และ เกอิชาและวัฒนธรรมญี่ปุ่น