ทำไมญี่ปุ่นเข้าร่วมในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง?

ญี่ปุ่นถูกกล่าวถึงบ่อยครั้งในสงครามโลกครั้งที่สอง แต่ญี่ปุ่นมีส่วนร่วมอย่างไรในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง?

ความทรงจำสาธารณะมักกระโดดไปที่เพิร์ลฮาร์เบอร์กับฮิโรชิมะ จนภาพปี 1914 เลือนหาย: กองทัพญี่ปุ่นล้อมท่าเรือเยอรมันที่ชิงเต่าบนแผ่นดินจีน และยึดหมู่เกาะในแปซิฟิก ขณะที่ยุโรปกำลังบดกันเอง

ญี่ปุ่นเข้าร่วมฝ่ายสัมพันธมิตรเพื่อจัดการอาณานิคมของเยอรมนีในเอเชียตะวันออก ไม่ใช่เพื่อส่งกองทัพบกไปแนวรบตะวันตก ประเทศขาดทรัพยากรและประชากรกำลังเพิ่ม จึงมองจังหวะที่มหาอำนาจยุโรปติดพันกันเองเป็นโอกาสขยายอิทธิพลในจีนและแปซิฟิก

สารบัญ 5

พันธมิตรอังกฤษ–ญี่ปุ่นไม่ได้บังคับให้เข้าสงคราม

หลังสงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่นในปี 1905 ญี่ปุ่นได้รับการยอมรับจากชาติตะวันตกในฐานะมหาอำนาจใหม่ และมีพันธมิตรอังกฤษ–ญี่ปุ่น มาตั้งแต่ปี 1902 (ต่ออายุในปี 1905 และ 1911) นั่นคือกรอบที่อังกฤษใช้ขอความช่วยเหลือเมื่อสงครามในยุโรปปะทุ

เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 1914 ลอนดอนขอให้โตเกียวช่วยทำลายเรือลาดตระเวนเยอรมันในน่านน้ำจีน พันธมิตรมีผลในเอเชียตะวันออก แต่ไม่ได้บังคับให้ญี่ปุ่นต้องประกาศสงครามกับเยอรมนี รัฐมนตรีต่างประเทศคาโต ทากาอากิ ผลักดันให้เข้าสงครามเพื่อยึดผลประโยชน์เยอรมันในมณฑลซานตง และต่ออายุสัมปทานในแมนจูเรียใต้ที่ใกล้หมดอายุ ญี่ปุ่นจึงไม่ได้อยู่ในพันธมิตรไตรภาคีของอังกฤษ–ฝรั่งเศส–รัสเซีย แต่เข้าร่วมในฐานะฝ่ายสัมพันธมิตร

วันที่ 15 สิงหาคม รัฐบาลญี่ปุ่นยื่นคำขาดให้เยอรมนีปลดอาวุธในเอเชียตะวันออกและส่งมอบเขตเช่าเจียวโจวที่ชิงเต่า เยอรมนีไม่ตอบรับ ญี่ปุ่นประกาศสงครามเมื่อ 23 สิงหาคม 1914

ชิงเต่าตกเมื่อ 7 พฤศจิกายน 1914

สมรภูมิภาคพื้นดินที่สำคัญของญี่ปุ่นในสงครามครั้งนี้คือการปิดล้อมชิงเต่า ท่าเรือที่เยอรมนีเช่าจากจีนมาตั้งแต่ปี 1898 กองกำลังญี่ปุ่นร่วมกับหน่วยอังกฤษจำนวนน้อยล้อมเมืองเกือบสองเดือน เมืองตกเมื่อ 7 พฤศจิกายน 1914 ไม่ใช่แค่การ “ปลดอาวุธเรือลาดตระเวน” ตามที่เล่ากันสั้น ๆ

กองทัพเรือญี่ปุ่นยึดหมู่เกาะไมโครนีเซียของเยอรมนีในแปซิฟิกด้วย — หมู่เกาะมาเรียนา (ยกเว้นกวมของสหรัฐ) แคโรไลน์ และมาร์แชลล์ ทางเหนือของเส้นศูนย์สูตร อังกฤษและออสเตรเลียไม่พอใจที่ญี่ปุ่นขยายเกินกว่าที่ลอนดอนหวังไว้ตอนขอความช่วยเหลือครั้งแรก แต่เมื่อยุโรปติดพัน สัมพันธมิตรก็รับสภาพ

วันที่	เหตุการณ์
15 ส.ค. 1914	ญี่ปุ่นยื่นคำขาดถึงเยอรมนีเรื่องชิงเต่า
23 ส.ค. 1914	ญี่ปุ่นประกาศสงครามกับเยอรมนี
7 พ.ย. 1914	ชิงเต่าตกหลังการปิดล้อม
18 ม.ค. 1915	ยื่นข้อเรียกร้อง 21 ประการต่อจีน
เม.ย. 1917	กองเรือพิเศษที่ 2 ถึงมอลตา

ข้อเรียกร้อง 21 ประการในปี 1915

เมื่อสมรภูมิในจีนสงบเร็ว รัฐบาลของนายกรัฐมนตรีโอคุมะ ชิเงโนบุ และรัฐมนตรีคาโต ทากาอากิ ยื่นข้อเรียกร้อง 21 ประการต่อรัฐบาลสาธารณรัฐจีนของหยวน ซื่อไข่ เมื่อ 18 มกราคม 1915 จักรพรรดิไทโชอยู่ในรัชกาลนั้น แต่ชุดข้อเรียกร้องร่างโดยคณะรัฐมนตรี ไม่ใช่พระราชโองการส่วนพระองค์

กลุ่มที่ 1 ยึดสิทธิเยอรมันเดิมในซานตง กลุ่มที่ 2 ต่ออายุสัมปทานแมนจูเรียใต้ กลุ่มที่ 5 ซึ่งลับที่สุดจะให้ญี่ปุ่นแทรกที่ปรึกษาด้านการเงินและตำรวจ — ใกล้เคียงกับการทำให้จีนเป็นรัฐในอารักขา จีนรั่วไหลเอกสาร อังกฤษและสหรัฐกดดัน ญี่ปุ่นต้องตัดกลุ่มที่ 5 ออก ก่อนที่จีนจะลงนามในชุดที่ลดลงเมื่อพฤษภาคม 1915

ผลในจีนคือการคว่ำบาตรสินค้าญี่ปุ่นและความเกลียดชังที่สะสมต่อมาจนขบวนการสี่พฤษภาคมปี 1919 ไม่ใช่ชัยชนะทางการทูตที่โตเกียวหวังไว้

กองเรือพิเศษที่มอลตาในปี 1917

จนถึงต้นปี 1917 กองทัพญี่ปุ่นอยู่ที่เอเชีย–แปซิฟิกเป็นหลัก กองทัพบกปฏิเสธการส่งทหารไปยุโรปเพราะต้นทุนสูงและผลได้น้อย กองทัพเรือยอมส่งกำลังเมื่ออังกฤษขอความช่วยเหลือต้านเรือดำน้ำในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และเมื่อสัมพันธมิตรสัญญาว่าจะหนุนสิทธิ์ของญี่ปุ่นเหนือดินแดนเยอรมันที่ยึดไว้แล้ว

เมษายน 1917 กองเรือพิเศษที่ 2 ภายใต้พลเรือตรีซาโต โคโซ ประจำที่มอลตา เรือธงลำแรกคือเรือลาดตระเวนอากาชิ พร้อมเรือพิฆาต ภารกิจคือคุ้มกันขบวนเรือระหว่างมอลตา มาร์เซย์ ทารันโต และอเล็กซานเดรีย — สามปีหลังจากชิงเต่าตก ไม่ใช่ภารกิจปี 1915

เรือพิฆาตซากากิถูกเรือดำน้ำออสเตรีย-ฮังการียิงเมื่อ 11 มิถุนายน 1917 นอกครีต กัปตันและลูกเรืออีก 58 นายเสียชีวิต อนุสรณ์กะลาสีญี่ปุ่น 78 นายยังอยู่ที่สุสานสงครามเครือจักรภพในมอลตา ภารกิจคุ้มกันครั้งนี้เป็นส่วนที่ยุโรปจำได้ แต่ในความทรงจำเอเชียมักถูกสงครามโลกครั้งที่สองทับ

สิ่งที่ได้ที่ปารีส และรอยร้าวที่ตามมา

สนธิสัญญาแวร์ซายโอนสิทธิเยอรมันในซานตงและหมู่เกาะแปซิฟิกเหนือเส้นศูนย์สูตรให้ญี่ปุ่นในฐานะอาณัติของสันนิบาตชาติ คณะผู้แทนจีนไม่ยอมลงนาม ความโกรธเรื่องซานตงจุดขบวนการสี่พฤษภาคม ข้อเสนอความเสมอภาคทางเชื้อชาติของญี่ปุ่นในกติกาสันนิบาตชาติก็ถูกอังกฤษ โดมินิออน และสหรัฐตีตก

เศรษฐกิจญี่ปุ่นช่วงสงครามขยายตัวเพราะส่งออกแทนโรงงานยุโรป แต่หลังสงคราม ความไว้ใจกับอังกฤษร้าว พันธมิตรอังกฤษ–ญี่ปุ่นหมดอายุในปี 1923 หลังการประชุมวอชิงตัน เส้นสงครามของจักรวรรดิ หลังจากนั้นไม่ได้อยู่ในกรอบปี 1914 อีกต่อไป

การสังหารหมู่ที่หนานจิงปี 1937 การโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ และระเบิดที่ฮิโรชิมะ เกิดในสงครามอีกชุด ไม่ใช่ผลทันทีของปี 1914 สิ่งที่สงครามโลกครั้งที่หนึ่งทิ้งไว้คือชิงเต่า ข้อเรียกร้องต่อจีน กองเรือที่มอลตา และความรู้สึกว่าตะวันตกให้ญี่ปุ่นนั่งโต๊ะ แต่ไม่ยอมรับเป็นเท่าเทียม