งานในภาษาญี่ปุ่น: เข้าใจความแตกต่างและความหมาย

ทุกคนรู้จักชาวญี่ปุ่นจากความมุ่งมั่นอย่างมากในการทำงาน บางครั้งก็ดูเหมือนว่าการทำงานเป็นส่วนหนึ่งของตัวตนของพวกเขาไปแล้ว ทั้งชั่วโมงงานที่ยาวและวินัยที่แข็งแรง แต่ภาพแบบนี้ก็ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมและวิธีที่แต่ละภาษาตั้งชื่อสิ่งต่างๆ ด้วย

เพราะอย่างนั้น ผมเลยชอบมองไม่ใช่แค่พฤติกรรม แต่รวมถึงคำศัพท์ด้วย ถ้าเราเอาคำว่า งาน ในภาษาโปรตุเกสหรือสเปนมาเทียบกับคำในภาษาญี่ปุ่น จะเห็นว่าทั้งสองฝั่งมีประวัติและความหมายคนละแบบกัน และนั่นบอกอะไรได้เยอะมากเกี่ยวกับวิธีที่แต่ละวัฒนธรรมมองความพยายามในชีวิตประจำวัน

งาน

คำที่ใช้หมายถึงงานในภาษาละตินอย่างโปรตุเกสและสเปนมีรากมาจากคำว่า tripalium ซึ่งเป็นชื่อของเครื่องมือทรมานที่มีไม้สามท่อน ดังนั้น ตอนแรกความหมายจึงเกี่ยวข้องกับความเจ็บปวดและการถูกบังคับให้ทำงาน

ใครคือคนที่ถูกทรมาน? ส่วนใหญ่ก็คือทาสและคนยากจนที่จ่ายภาษีไม่ไหว จากนั้นแนวคิดเรื่องงานว่าเป็นสิ่งที่หนักและเจ็บปวดก็ค่อยๆ ถูกขยายไปสู่กิจกรรมที่สร้างผลผลิตทั่วไป เช่น ชาวนา ช่างฝีมือ เกษตรกร ช่างก่ออิฐ และงานใช้แรงกายอื่นๆ

เพราะแบบนี้เอง หลายคนจึงยังรู้สึกว่างานเป็นภาระหนัก แต่ภาษาญี่ปุ่นกลับใช้วิธีเรียกสิ่งแบบนี้ต่างออกไปพอสมควร

Shigoto - 仕事

ภาษาญี่ปุ่นใช้คันจิที่มาจากภาษาจีน และหลายคำก็ถูกสร้างขึ้นจากการนำหลายองค์ประกอบมารวมกัน ทำให้เราเข้าใจความหมายของคำได้ง่ายขึ้นถ้าแยกดูทีละส่วน

คำว่า shigoto มีหลายแง่ แต่ความหมายหลักนั้นง่ายมาก คือ การทำอะไรบางอย่าง การรับผิดชอบบางอย่าง หรือการทำหน้าที่หนึ่งๆ คันจิ 仕 สื่อถึงการรับใช้หรือการทำหน้าที่ ส่วน 事 หมายถึง เรื่อง ราว สิ่งของ กรณี หรือสถานการณ์ เมื่อนำมารวมกันก็กลายเป็นคำที่กว้างและค่อนข้างเป็นกลาง

ความหมายบางส่วนของ 事 ได้แก่ สาเหตุ ข้อเท็จจริง สิ่งของ เรื่องราว กรณี เหตุการณ์ สถานการณ์ ปัญหา และเหตุผล

จะเห็นได้ชัดว่าคำว่า งาน ในภาษาญี่ปุ่นไม่ได้มีความหมายด้านลบเหมือนคำที่มีรากจาก tripalium เลย แต่ยังมีคำอื่นๆ อีกมากที่เกี่ยวข้องกับงาน และก็น่าดูทีละคำด้วย

คำที่มาจาก shigoto - 仕事

อย่างที่บอกไป ภาษาญี่ปุ่นสามารถสร้างคำและสำนวนที่เฉพาะเจาะจงได้มากจากคันจิชุดเดียวกัน ด้านล่างนี้คือคำที่เกี่ยวข้องกับงานหรือกิจกรรมที่มาจากคันจิ 仕 และ 事

คำที่มาจากคันจิ 仕事:

คันจิ	ฮิรางานะ	โรมะจิ	ความหมาย
仕事着	しごとぎ	shigotogi	เสื้อผ้าทำงาน, ชุดทำงาน
大仕事	おおしごと	Ōshigoto	งานใหญ่, งานสำคัญ
手間仕事	てましごと	tema shigoto	งานน่าเบื่อ, งานที่เหนื่อยและจุกจิก
分の良い仕事	ぶんのよいしごと	bun no yoi shigoto	งานที่คุ้มค่า, งานที่ดี
仕事師	しごとし	shigotoshi	คนทำงาน, ผู้ประกอบการ
仕事台	しごとだい	shigotodai	โต๊ะทำงาน, ม้านั่งทำงาน
一仕事	ひとしごと	hitoshigoto	งานหนึ่งอย่าง, งานชิ้นหนึ่ง
畑仕事	はたしごと	hatashigoto	งานในไร่, งานเกษตร
庭仕事	にわしごと	niwashigoto	งานสวน, การจัดสวน

คำที่เกี่ยวข้องโดยใช้คันจิ 仕:

คันจิ	ฮิรางานะ	โรมะจิ	ความหมาย
給仕する	きゅうじする	Kyūji suru	รับใช้
奉仕活動	ほうしかつどう	Hōshi katsudō	งานอาสาสมัคร
神に仕える	かみにつかえる	Kami ni tsukaeru	รับใช้พระเจ้า
仕業	しわざ	Shiwaza	การกระทำ, การกระทำหนึ่ง
仕形	しかた	Shikata	วิธีการ, วิธี
仕方ない	しかたない	Shikatanai	ไม่มีทางเลือก, ทำอะไรไม่ได้
仕始める	しはじめる	Shihajimeru	เริ่มต้น
仕直す	しなおす	Shinaosu	ทำใหม่, แก้ใหม่
仕上げ	しあげ	Shiage	การเสร็จสมบูรณ์, ขั้นตอนสุดท้าย
仕込み	しこみ	Shikomi	การฝึก, การเตรียมตัว
仕返し	しかえし	Shikaeshi	การล้างแค้น, การเอาคืน

คำบางคำที่ใช้คันจิ 事:

คันจิ	ฮิรางานะ	โรมะจิ	ความหมาย
事実	じじつ	Jijitsu	ข้อเท็จจริง, ความจริง
事実上	じじつじょう	Jijitsujō	ในทางปฏิบัติ, แทบจะเป็น
事情	じじょう	Jijō	สถานการณ์, สภาพแวดล้อม
大事	だいじ	Daiji	สำคัญ, มีค่า
家事	かじ	Kaji	งานบ้าน
食事	しょくじ	Shokuji	มื้ออาหาร
火事	かじ	Kaji	ไฟไหม้
事故	じこ	Jiko	อุบัติเหตุ
返事	へんじ	Henji	คำตอบ, การตอบกลับ
工事	こうじ	Kōji	งานก่อสร้าง, งานซ่อมแซม
記事	きじ	Kiji	บทความ, รายงานข่าว
用事	ようじ	Yōji	ธุระ, เรื่องต้องทำ
見事	みごと	Migoto	ยอดเยี่ยม, น่าชื่นชม

คำอื่นๆ สำหรับงาน

バイト = Baito - ย่อมาจาก アルバイト (arubaito) ซึ่งเป็นคำยืมจากภาษาเยอรมัน Arbeit ที่แปลว่า การทำงาน ใช้เป็นคำพูดทั่วไปสำหรับงานพาร์ตไทม์

働き = Hataraki - กิจกรรมของคนหรือเครื่องจักร หรือการกำลังทำงาน
作業 = Sagyō - งาน, กิจกรรม, การปฏิบัติงาน
労働 = Rōdō - คำทางการที่ใช้ในกฎหมายและสภาพการทำงาน
勤務 = Kinmu - ใช้เรียกการทำงานตามชั่วโมง ช่วงเวลา หรือสถานที่
手数 = Tesū - ความหมายของความยุ่งยาก ค่าใช้จ่าย หรือความไม่สะดวก
職 = Shoku - ใช้หมายถึงงาน ตำแหน่ง หรืออาชีพ

ยังมีคำที่เกี่ยวข้องกับงานอีกหลายคำ แต่แค่ตัวอย่างเหล่านี้ก็พอจะเห็นความต่างแล้ว ระหว่างคำที่ให้ความรู้สึกหนักอย่าง งาน กับคำที่เป็นกลางกว่าอย่าง shigoto ภาษาเองก็สะท้อนวิธีมองกิจวัตรประจำวันของผู้คนด้วย

ดังนั้น เวลาพูดถึงงานในภาษาญี่ปุ่น มันไม่ได้เปลี่ยนแค่คำศัพท์ แต่ยังเปลี่ยนวิธีคิดเกี่ยวกับกิจกรรมนั้นด้วย และนั่นแหละที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจ