กุหลาบสีน้ำเงินมีจริงไหม? เรื่องของ APPLAUSE จากญี่ปุ่น

กุหลาบสีน้ำเงินแท้ตามธรรมชาติยังไม่มี นี่จึงเป็นเหตุผลที่ดอกไม้ชนิดนี้ถูกผูกกับภาพของสิ่งที่เอื้อมไม่ถึงมานานหลายศตวรรษ แต่คำว่า ‘กุหลาบสีน้ำเงิน’ ใช้เรียกสิ่งที่ต่างกันอยู่สามแบบ: กุหลาบโทนม่วงหรือลาเวนเดอร์, กุหลาบที่พัฒนาด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ และกุหลาบขาวที่ย้อมสีจากภายนอก

กรณีที่คนมักนึกถึงเมื่อพูดถึงญี่ปุ่นคือ SUNTORY blue rose APPLAUSE ดอกกุหลาบที่ทำให้เรื่องราวนี้น่าสนใจกว่าตำนาน เพราะมันพาเราไปดูทั้งข้อจำกัดของพันธุกรรม สีของดอกไม้ และวิธีทดลองง่าย ๆ ที่บ้านได้จริง

สารบัญ 10

ทำไมธรรมชาติจึงไม่มีกุหลาบสีน้ำเงินแท้

สีของกลีบดอกเกิดจากเม็ดสีหลายกลุ่มและสภาพแวดล้อมภายในเซลล์ กุหลาบทั่วไปไม่มีเส้นทางสร้าง เดลฟินิดิน ในกลีบดอกเหมือนดอกไม้สีน้ำเงินหลายชนิด จึงผสมพันธุ์ให้ได้สีน้ำเงินสดแบบท้องฟ้าไม่ได้ง่าย ๆ

กุหลาบที่ขายในชื่อ Blue Moon, Rhapsody in Blue หรือชื่อคล้ายกันจึงมักออกไปทางม่วง ม่วงเทา หรือลาเวนเดอร์ สีจะดูต่างกันได้ตามแสง อายุของดอก และภาพถ่าย การเรียกมันว่า ‘น้ำเงิน’ เป็นชื่อทางการค้าหรือความรู้สึกต่อเฉดสี มากกว่าจะหมายถึงสีน้ำเงินบริสุทธิ์

ข้อจำกัดนี้เองทำให้กุหลาบสีน้ำเงินเป็นภาพแทนของสิ่งที่ดูเป็นไปไม่ได้ในเรื่องเล่า ดนตรี และ ความหมายของดอกไม้ ของหลายวัฒนธรรม

APPLAUSE จากญี่ปุ่นต่างจากกุหลาบทั่วไปอย่างไร

นักวิจัยของ Suntory และ Florigene ทำงานกับเส้นทางสร้างสีของดอกไม้เพื่อให้กุหลาบสะสมเดลฟินิดินได้ งานวิจัยเรื่องกุหลาบที่มีสีออกน้ำเงินระบุผลลัพธ์อย่างระมัดระวังว่าเป็น blue-hued หรือกุหลาบเฉดน้ำเงิน ไม่ใช่คำสัญญาว่าจะได้สีน้ำเงินบริสุทธิ์ทุกสภาพแสง

ผลที่ผู้คนเห็นคือ APPLAUSE ซึ่ง Suntory Flowers วางจำหน่ายในญี่ปุ่น สีของกลีบดอกอยู่ระหว่างม่วงกับน้ำเงินอ่อน จึงดูละมุนกว่ากุหลาบย้อมสีเข้ม ความพิเศษของมันไม่ได้อยู่ที่การชนะธรรมชาติแบบสมบูรณ์ แต่อยู่ที่การทำให้กุหลาบผลิตเม็ดสีที่สายพันธุ์ทั่วไปไม่มี

กุหลาบน้ำเงินแท้ กุหลาบเฉดม่วง และกุหลาบย้อมสี

• กุหลาบโทนลาเวนเดอร์: ได้จากการปรับปรุงพันธุ์ตามปกติ สีมักเอนเข้าม่วงหรือเทา
• APPLAUSE: กุหลาบจากโครงการวิจัยของญี่ปุ่นที่เกี่ยวข้องกับการสะสมเดลฟินิดิน สีจริงเป็นเฉดม่วงน้ำเงิน
• กุหลาบย้อมสี: ใช้กุหลาบขาวดูดน้ำที่ผสมสี จึงให้สีเข้มและเห็นผลเร็วกว่า แต่ไม่ได้เปลี่ยนพันธุกรรมของดอก

การแยกสามกรณีนี้ช่วยให้เลือกดอกไม้ได้ตรงความต้องการ ถ้าต้องการกุหลาบสำหรับจัดช่อที่มีสีฟ้าเข้ม กุหลาบย้อมสีตอบโจทย์กว่า ถ้าสนใจประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์และญี่ปุ่น APPLAUSE คือเรื่องที่ควรรู้ ส่วนคนปลูกกุหลาบในสวนควรมองหาพันธุ์ลาเวนเดอร์และดูรูปดอกจริงหลายแหล่งก่อนตัดสินใจ

ลองย้อมกุหลาบขาวเป็นสีน้ำเงินที่บ้าน

การทดลองนี้ไม่ได้สร้างกุหลาบสีน้ำเงินใหม่ แต่ทำให้เห็นการลำเลียงน้ำของพืชอย่างชัดเจน เลือกกุหลาบขาวที่ยังสด เพราะกลีบสีอ่อนจะแสดงสีที่ดูดขึ้นมาได้ง่ายกว่า

อุปกรณ์

• กุหลาบขาวตัดก้านสด 1 ดอก
• แก้วหรือแจกันใส่น้ำ
• สีผสมอาหารสีน้ำเงิน
• กรรไกรหรือมีดคมสำหรับตัดก้าน

วิธีทำ

1. เติมน้ำสะอาดลงในแก้ว แล้วหยดสีผสมอาหารทีละน้อยจนได้น้ำสีเข้ม
2. ตัดปลายก้านออกเล็กน้อยเป็นแนวเฉียง เพื่อเปิดทางให้น้ำเข้าสู่ก้าน
3. นำกุหลาบลงแช่ในน้ำสี และวางไว้ในที่ร่มที่อากาศไม่ร้อนจัด
4. สังเกตเส้นใบและขอบกลีบในช่วงหลายชั่วโมงถึงสองวัน สีจะค่อย ๆ ปรากฏตามการดูดน้ำของดอก

ถ้าสีขึ้นช้า อย่าเพิ่มสีมากจนสุดทันที ก้านที่เหี่ยวหรือดอกที่เก่าอาจดูดน้ำได้น้อยกว่า ควรเปลี่ยนน้ำเมื่อขุ่น และใช้ดอกไม้นี้เพื่อการตกแต่งเท่านั้น ไม่ใช่อาหารหรือเครื่องดื่ม

คำถามที่พบบ่อย

กุหลาบสีน้ำเงินธรรมชาติมีไหม

ยังไม่มีพันธุ์กุหลาบที่ให้สีน้ำเงินแท้ตามธรรมชาติ กุหลาบที่ดูน้ำเงินในสวนส่วนใหญ่เป็นเฉดลาเวนเดอร์หรือม่วง

APPLAUSE เป็นสีน้ำเงินเหมือนในภาพหรือไม่

ไม่ควรคาดหวังสีน้ำเงินเข้มแบบสีผสมอาหาร สีของ APPLAUSE อยู่ในช่วงม่วงน้ำเงิน และการมองเห็นเฉดสีขึ้นกับแสงรอบดอก

ย้อมกุหลาบด้วยสีผสมอาหารแล้วสีอยู่ถาวรไหม

สีอยู่กับดอกตัดก้านในช่วงอายุของดอกเท่านั้น เมื่อดอกโรย สีไม่ได้ทำให้ต้นกุหลาบสร้างกลีบสีน้ำเงินในการออกดอกครั้งต่อไป

เรื่องของกุหลาบสีน้ำเงินจึงไม่ใช่การประกาศว่ามนุษย์สร้างสีที่ธรรมชาติไม่มีได้อย่างสมบูรณ์ แต่เป็นตัวอย่างที่ดีของการรู้ข้อจำกัดก่อน แล้วใช้วิทยาศาสตร์และความคิดสร้างสรรค์ขยับเข้าไปใกล้สิ่งนั้นทีละขั้น เช่นเดียวกับความต่างเล็ก ๆ ของ ชื่อสีในภาษาญี่ปุ่น เฉดเดียวกันอาจเล่าเรื่องได้มากกว่าที่ตาเห็น