たり (Tari): วิธีใช้และตัวอย่างในภาษาญี่ปุ่น

รูปแบบ たり ใช้เมื่อเราต้องการยกตัวอย่างการกระทำตั้งแต่สองอย่างขึ้นไป โดยสื่อความหมายประมาณว่า “ทำบ้าง...ทำบ้าง” หรือ “เช่น...และ...” โดยไม่ได้หมายความว่ามีแค่สิ่งที่ยกมาเท่านั้น จึงพบได้บ่อยทั้งในบทสนทนาและในบทเรียนไวยากรณ์ระดับต้น

จุดสำคัญของ たり คือมันต่างจากการลำดับเหตุการณ์ตรง ๆ แบบ รูปแบบ -te เพราะ たり เน้นการยกตัวอย่างกิจกรรมที่เกิดสลับกัน ซ้ำกัน หรือเป็นเพียงส่วนหนึ่งของสิ่งที่ทำทั้งหมด ถ้าต้องการบอกภาพรวมของสิ่งที่ทำในช่วงหนึ่ง รูปนี้จะฟังเป็นธรรมชาติกว่า

วิธีใช้รูปแบบ たり

โครงสร้างพื้นฐานคือ กริยารูป た + り และมักใช้ต่อกันอย่างน้อยสองตัวอย่าง ก่อนปิดท้ายด้วย する, します หรือรูปผันอื่นของ する

週末は本を読んだり、映画を見たりします。
Shuumatsu wa hon o yondari, eiga o mitari shimasu.

ประโยคนี้หมายถึง “วันหยุดฉันอ่านหนังสือบ้าง ดูหนังบ้าง” น้ำหนักของประโยคไม่ได้อยู่ที่ลำดับว่าทำอะไรก่อนหลัง แต่สื่อว่ากิจกรรมเหล่านี้เป็นตัวอย่างของสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงนั้น

夏休みにテニスをしたり泳いだりしました。
Natsuyasumi ni tenisu o shitari oyoidari shimashita.

รูปนี้ยังบอกเป็นนัยด้วยว่าน่าจะมีกิจกรรมอื่นร่วมอยู่ด้วย ไม่ได้จำกัดแค่สองอย่างที่ยกมา จึงเหมาะมากเวลาต้องการพูดแบบกว้าง ๆ แต่ยังชัดเจน

เมื่อใดควรใช้ たり และต่างจากรูป て อย่างไร

ถ้าต้องการเล่าเหตุการณ์ตามลำดับ เช่น “กลับบ้านแล้วอาบน้ำแล้วนอน” รูป て มักตรงกว่า แต่ถ้าต้องการยกตัวอย่างกิจกรรมหลายอย่างโดยไม่เน้นลำดับ รูป たり จะฟังเป็นธรรมชาติกว่า

日曜日は部屋を掃除したり、買い物に行ったりしています。
Nichiyoubi wa heya o souji shitari, kaimono ni ittari shiteimasu.

ประโยคนี้ให้ภาพรวมของสิ่งที่ทำในวันอาทิตย์ ไม่ได้บอกว่าต้องเกิดตามลำดับเดียวกันทุกครั้ง

最近は暑かったり寒かったりします。
Saikin wa atsukattari samukattari shimasu.

นอกจากกริยาแล้ว たり ยังใช้กับคำคุณศัพท์เพื่อสื่อการเปลี่ยนแปลงสลับไปมา เช่น “เดี๋ยวร้อนเดี๋ยวหนาว” ได้ด้วย

ถ้าคุณกำลังฝึกคำกริยาที่ลงท้ายด้วย する ลองอ่านคู่มือ การผันรูปกริยา suru ควบคู่กัน จะเข้าใจได้ชัดขึ้นว่าทำไม した จึงเปลี่ยนเป็น したり

การผันรูปกริยาเพื่อใช้กับ たり

วิธีจำที่ง่ายที่สุดคือผันกริยาให้เป็น รูป た ก่อน แล้วเติม り ท้ายคำ

ถ้ายังไม่แม่นรูป た ให้ทบทวนตรงนี้ก่อน เพราะ たり สร้างจากรูปนี้โดยตรง เมื่อพื้นฐานแน่นแล้ว การใช้ たり จะง่ายขึ้นมาก และยังช่วยต่อยอดไปยังรูปอื่นอย่าง てみる ได้ด้วย

ข้อควรระวังและการใช้งานแบบนุ่มนวล

โดยทั่วไป たり มักใช้เป็นชุดอย่างน้อยสองรายการ ถ้าพูดเพียงคำเดียวในประโยคธรรมดาอาจฟังไม่สมบูรณ์ เว้นแต่ผู้พูดตั้งใจทำให้ประโยคนุ่มลงหรือเปิดความหมายไว้

日本語が間違っていても笑ったりしないでください。
Nihongo ga machigatte ite mo warattari shinaide kudasai.

ความหมายคือ “ถึงภาษาญี่ปุ่นของฉันจะผิด ก็อย่าหัวเราะใส่หรืออะไรทำนองนั้นนะ” ตรงนี้ たり ทำให้คำพูดเบาลงและไม่แข็งเกินไป

สรุปสั้น ๆ คือ たり เหมาะสำหรับการยกตัวอย่างหลายการกระทำ การอธิบายกิจวัตรหรือกิจกรรมที่ไม่เน้นลำดับ และการทำให้คำพูดฟังนุ่มขึ้นในบางบริบท เมื่อเข้าใจรูปนี้แล้ว การอ่านและฟังภาษาญี่ปุ่นในชีวิตประจำวันจะลื่นขึ้นมาก