คุณเคยเห็นตุ๊กตาผ้าสีขาวเล็ก ๆ ที่ดูเหมือนผีตัวน้อย ๆ แขวนอยู่ตามบ้านและตามมุมต่าง ๆ ในญี่ปุ่นไหมคะ? ตุ๊กตานี้มีชื่อเรียกว่า เทรุเทรุโบซุ และในบทความนี้เราจะพาไปดูความหมายของตุ๊กตาหัวล้านตัวนี้ เพลงเด็กที่ฟังดูแปลก ๆ ที่มาคู่กับประเพณี และที่มาที่แท้จริงของมัน
ตุ๊กตาผ้านี้จะถูกแขวนไว้ที่ชายคาบ้านหรือริมหน้าต่าง เพื่อหวังว่าวันรุ่งขึ้นอากาศจะดี ดูเหมือนไร้เดียงสา — และจริง ๆ ก็เป็นแบบนั้น จนกว่าคุณจะร้องท่อนที่สามของเพลงนี้ออกมาดัง ๆ
ความหมายของเทรุเทรุโบซุ
ในญี่ปุ่น เด็ก ๆ จะเรียนรู้ตั้งแต่เล็กเกี่ยวกับพลังอันน่าทึ่งของ เทรุเทรุโบซุ [てるてるぼうず] ซึ่งแปลตามตัวอักษรว่า "หัวล้านที่เปล่งประกาย" — เป็นการอ้างถึงพระสงฆ์นิกายเซนที่โกนศีรษะจนเกลี้ยงเป็นประเพณี
ตุ๊กตานี้ทำง่ายมาก แค่ใช้ผ้าหรือเศษผ้าสองผืน ผูกให้ส่วนหัวกลม ๆ สีขาวนูนขึ้นมาเลียนแบบกะโหลกของพระ ขึ้นอยู่กับภูมิภาค คุณอาจได้ยินเรียกกันว่า เทรุเทรุโฮชิ, เทเรเรโบซุ หรือ ฮิโยริโบโซ แต่แนวคิดหลักเหมือนกันหมด
การทำตุ๊กตาจะเกิดขึ้นตอนที่อากาศดี เพื่อให้หัวของมันแห้งและเปล่งประกาย (ไม่เปียกฝน) จากนั้นจะถูกแขวนออกไปนอกหน้าต่าง ด้วยความหวังว่าฝนจะหยุดและพระอาทิตย์จะอยู่กับเราต่ออีกวัน
ที่มาของเทรุเทรุโบซุ
ประเพณีนี้ยังคงเหนียวแน่นมาจนถึงทุกวันนี้ แต่ถ้าคุณถามคนญี่ปุ่นว่าตุ๊กตานี้เกิดขึ้นที่ไหนแน่ คำตอบอาจแตกต่างกันไป คำอธิบายที่น่าเชื่อถือที่สุดคือ ขนบนี้น่าจะเริ่มขึ้นช่วงกลางยุคเอโดะ โดยอาศัยรูปทรงของตุ๊กตาโอริกามิและชื่อเรียกที่ปรากฏในวรรณกรรมของยุคนั้น
ฝั่ง "เครื่องราง" ของเทรุเทรุโบซุยังคงพร่าเลือนอยู่ มีการตีความยอดนิยมแบบหนึ่งซึ่งพาดพิงถึง "พระผู้นำอากาศดี" (ฮิโยริโบ) ผู้ซึ่งเชื่อกันว่าเรียกฟ้าใสได้ด้วยคาถา วันหนึ่งท่านได้สัญญากับเจ้าเมืองว่าจะทำให้วันรุ่งขึ้นแจ่มใส — แต่กลับไม่เป็นไปตามนั้น พระองค์จึงถูกลงโทษด้วยการตัดศีรษะ และหัวของท่านที่ถูกห่อด้วยผ้าก็ถูกนำไปแขวนไว้นอกบ้าน เพื่อหยุดสายฝนและเรียกดวงอาทิตย์กลับมา
ยังมีเวอร์ชันที่เบากว่าด้วย คือเชื่อว่าตุ๊กตานี้เป็นตัวแทนของ โยไค (วิญญาณแห่งธรรมชาติ) ที่ชื่อ ฮิโยริโบ ซึ่งนำอากาศดีมาให้และจะหายตัวไปในวันฝนตก ทั้งสองเรื่องยังคงถูกเล่าต่อกันมา คุณเลือกเองได้เลยว่าชอบเวอร์ชันไหน
อีกจุดหนึ่งที่น่าสนใจ: ในจีนมีตุ๊กตากระดาษแกะที่ถือดาบเล็ก ๆ เป็นรูปสาวน้อยกระรอก ซึ่งความคล้ายคลึงกับเทรุเทรุโบซุของญี่ปุ่นถูกบันทึกไว้โดยนักวิชาการยุคเอโดะชื่อซากากิบาระ ทาคาสุ แสดงให้เห็นว่าพิธีกรรมเกี่ยวกับสภาพอากาศแบบนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ชายแดนญี่ปุ่น
การปรากฏในอนิเมะ
เทรุเทรุโบซุปรากฏในอนิเมะหลายเรื่องในฐานะสัญลักษณ์ทางภาพเล็ก ๆ น้อย ๆ ฉากที่ผมนึกถึงบ่อย ๆ คือใน ยอดนักสืบโคนัน ซึ่งตุ๊กตานี้โผล่มาแบบเงียบ ๆ ในบางตอน เป็นสัญญาณเล็ก ๆ ว่าอากาศกำลังจะเปลี่ยน พอสังเกตเห็นสักครั้งแล้ว คุณจะจำมันไปอีกนาน
เพลงของเทรุเทรุโบซุ
มีเพลงกล่อมเด็กคลาสสิกของญี่ปุ่นที่ผูกกับตุ๊กตานี้ เนื้อเพลงเขียนโดยคางามิมุระ อาซาฮาระ ในปี 1921 ส่วนทำนองแต่งโดยชินเป นาคายามะ ด้านล่างนี้ผมแยกเป็นต้นฉบับภาษาญี่ปุ่น การถอดเสียงภาษาอังกฤษ และคำแปลภาษาไทย ถ้าอยากฟังเสียงจริง ๆ ผมแปะวิดีโอไว้ท้ายท่อน
ต้นฉบับภาษาญี่ปุ่น
てるてるぼうず、てるぼうず
明日天気にしておくれ
いつかの夢の空のように
晴れたら金の鈴あげよ
てるてるぼうず、てるぼうず
明日天気にしておくれ
私の願いを聞いたなら
甘いお酒をたんと飲ましょ
てるてるぼうず、てるぼうず
明日天気にしておくれ
それでも曇って泣いてたら
そなたの首をちょんと切るぞ
การถอดเสียง (Romanization)
Teru-teru-bōzu, teru bōzu
Ashita tenki ni shite o-kure
Itsuka no yume no sora no yō ni
Haretara kin no suzu ageyo
Teru-teru-bōzu, teru bōzu
Ashita tenki ni shite o-kure
Watashi no negai wo kiita nara
Amai o-sake wo tanto nomasho
Teru-teru-bōzu, teru bōzu
Ashita tenki ni shite o-kure
Sore de mo kumotte naitetara
Sonata no kubi wo chon to kiru zo
คำแปลภาษาไทย
- เทรุ เทรุ โบซุ เทรุ โบซุ
- ขอให้พรุ่งนี้อากาศดีด้วยเถิด
- เหมือนฟ้าที่ฉันเคยฝันเห็นในวันเก่า
- ถ้าฟ้าเปิด ฉันจะมอบกระดิ่งทองให้
- เทรุ เทรุ โบซุ เทรุ โบซุ
- ขอให้พรุ่งนี้อากาศดีด้วยเถิด
- ถ้าเธอได้ยินคำขอของฉัน
- เราจะดื่ม สาเก หวาน ๆ กันให้เต็มที่เลย
- เทรุ เทรุ โบซุ เทรุ โบซุ
- ขอให้พรุ่งนี้อากาศดีด้วยเถิด
- แต่ถ้าเมฆยังคงมืดครึ้มและเธอร้องไห้
- ฉันจะตัดหัวเธอด้วยการฟันเดียวให้ขาด
วิดีโอเพลง
ปิดท้าย
ตุ๊กตาผ้าสีขาวตัวเล็ก ๆ ตัวนี้ยังคงมีที่ยืนในญี่ปุ่นยุคนี้ ไม่ได้มีแค่บทบาทของของเล่นที่เด็ก ๆ ทำเล่นกันในวันฝนตก แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมเล็ก ๆ ที่ผ่านมาหลายรุ่นแล้วยังอยู่รอด ถ้าคุณไปเที่ยวญี่ปุ่นในฤดูฝน ลองสังเกตดูตามบ้านต่างจังหวัดหรือแถววัด จะเห็นเทรุเทรุโบซุแขวนเงียบ ๆ อยู่ใต้ชายคาขอท้องฟ้าให้ใจดีอีกสักวัน คนที่ร้องเพลงคู่ไปด้วยแทบไม่มีแล้ว แต่อย่างน้อยตอนนี้คุณก็รู้แล้วว่าท่อนที่สามเขียนว่าอะไร — และบรรทัดมืด ๆ บรรทัดนั้นแหละที่ทำให้ตุ๊กตาตัวนี้น่าสนใจยิ่งขึ้นไปอีก
ชุมชน
ความคิดเห็น
0 ความคิดเห็น
ยังไม่มีความคิดเห็นที่เผยแพร่ในภาษานี้
ส่งความคิดเห็น