ธงชาติญี่ปุ่นในประวัติศาสตร์ 6 แบบ

หลายคนรู้จักธง ฮิโนมารุ (日の丸) วงกลมแดงบนพื้นขาวที่เป็นภาพจำของญี่ปุ่นสมัยใหม่ แต่ก่อนที่แบบนี้จะกลายเป็นสัญลักษณ์กลางของชาติ เกาะญี่ปุ่นใช้ มง (紋) ของตระกูล ธงเรือ และธงพิธีการที่ผูกกับอำนาจในช่วงนั้นมากกว่า “ธงชาติ” แบบสมัยใหม่

ด้านล่างนี้ไล่ 6 ช่วงสำคัญจากยุคคามากูระถึงแบบฮิโนมารุที่ระบุในกฎหมายปี 1999 ไม่ใช่รายชื่อธงชาติอย่างเป็นทางการทุกยุค แต่เป็นแผนที่สัญลักษณ์ที่ช่วยอ่านการเปลี่ยนผ่านของอำนาจและภาพลักษณ์ของญี่ปุ่น

ข้อสังเกต: แนวคิดธงชาติแบบสากลมาชัดช่วงปลาย ยุคโทกูงาวะ และต้นเมจิ ก่อนหน้านั้นตระกูลปกครองใช้มงและธงสนามรบเป็นหลัก บางอย่างถูกมองย้อนหลังเป็น “ตัวแทนยุค” แม้ในสมัยนั้นอาจไม่ถูกเรียกว่าธงชาติ

สารบัญ 6

1. ยุคคามากูระ (1185–1333)

ช่วงต้น สัญลักษณ์นี้มักถูกใช้แทนตระกูลมินาโมโตะ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการก่อรัฐบาลทหารระหว่างศตวรรษที่ 12–14

หลังการล่มสลายของอำนาจมินาโมโตะและการขึ้นของตระกูลอาชิคางะราวปี 1333 ญี่ปุ่นเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านสั้น ๆ โดยไม่มี “สัญลักษณ์ชาติ” แบบเดียวชัดเจน ก่อนที่ปี 1336 อาชิคางะ ทาคาอูจิ จะสถาปนาอำนาจชุดใหม่และใช้สัญลักษณ์ประจำรัฐบาลของตน

2. ยุคอาชิคางะ (1336–1573)

นี่คือสัญลักษณ์ของรัฐบาลตระกูลอาชิคางะระหว่างศตวรรษที่ 14–16 ใช้สื่ออำนาจโชกุนมากกว่าความเป็นธงชาติแบบปัจจุบัน

เมื่อ อาชิคางะ โยชิอากิ ถูกปลดออกจากอำนาจ ยุคอาชิคางะสิ้นสุด และญี่ปุ่นเข้าสู่ยุคอาซูจิ–โมโมยามะ ที่มีผู้นำและมงเปลี่ยนตามผู้ครองอำนาจ

3. ยุคอาซูจิ–โมโมยามะ (1573–1600)

ตระกูลโอดะและโทโยโตมินำการรวมอำนาจหลังสิ้นยุคอาชิคางะ ปกครองช่วงสั้นแต่เข้มข้นราว 27 ปี จึงปรากฏสัญลักษณ์สองแบบแทนรัฐบาลของทั้งสองตระกูล

ปี 1600 หลังการตัดสินชัยที่สำคัญของสงครามภายใน ตระกูลโทกูงาวะขึ้นนำและเปิดยุคใหม่ที่ต่อมาถูกเรียกว่ายุคเอโดะ

4. ยุคโทกูงาวะ (1600–1868)

นี่เป็นช่วงที่ญี่ปุ่นเริ่มมีธงแบบ “ตัวแทนรัฐ” ชัดขึ้น ธงที่มักถูกเชื่อมกับยุคโทกูงาวะเป็นพื้นขาวมีแถบดำกลางผืน ขณะที่มงตระกูลยังถูกใช้หนักในบริบทประวัติศาสตร์และพิธีการ

ปลายยุค เมื่อเรือต่างชาติเข้ามามากขึ้น รัฐบาลโชกุนสั่งให้เรือญี่ปุ่นชัก ฮิโนมารุ เพื่อแยกจากเรือต่างชาติ (ราวปี 1854) หลังการฟื้นฟูเมจิปี 1868 สัญลักษณ์ดวงอาทิตย์บนพื้นขาวค่อยกลายเป็นภาพกลางของรัฐสมัยใหม่

5. จักรวรรดิญี่ปุ่น (1868–1947)

ฮิโนมารุเป็นพื้นขาวมีวงกลมแดงแทนดวงอาทิตย์ ในปี 1870 รัฐบาลเมจิประกาศแบบธงดวงอาทิตย์สำหรับเรือพาณิชย์และใช้ในบริบทนาวี ชื่อทางการของธงชาติในกฎหมายปัจจุบันคือ นิชโชกิ (日章旗 “ธงเครื่องหมายดวงอาทิตย์”) ขณะที่คนทั่วไปยังเรียก ฮิโนมารุ

ในภาพด้านขวาคือ เคียวคุจิสึกิ หรือ ธงอาทิตย์อุทัย ที่มีรัศมีแผ่จากวงกลมกลาง เคยเป็นธงทหารของจักรวรรดิ และในยุคหลังสงครามยังถูกใช้ในบริบทของกองกำลังป้องกันตนเองทางทะเล

เพราะธงนี้เชื่อมกับสงครามและการขยายอำนาจในคริสต์ศตวรรษที่ 20 การใช้แบบรัศมีอย่างเสรีจึงยังเป็นประเด็นอ่อนไหวในบางประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะจีนและเกาหลี ต่างจากฮิโนมารุที่เป็นธงชาติในชีวิตประจำวันมากกว่า

อ่านต่อบริบทเมจิและจักรวรรดิได้ที่ การฟื้นฟูเมจิ และ จักรวรรดิญี่ปุ่นในสงคราม

6. ฮิโนมารุตามกฎหมาย (1947–ปัจจุบัน)

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ญี่ปุ่นมีรัฐธรรมนูญใหม่ปี 1947 และการใช้ฮิโนมารุถูกจำกัดในช่วงต้นของการยึดครอง แล้วผ่อนคลายจนใช้ได้อย่างกว้างขวางอีกครั้ง แบบวงกลมแดงบนพื้นขาวยังเป็นธงชาติโดยพฤตินัยมาตลอด

สถานะทางกฎหมายชัดเต็มที่ในปี 1999 ด้วยพระราชบัญญัติธงชาติและเพลงชาติ กำหนดชื่อ นิชโชกิ สัดส่วนธง 2:3 และเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลมแดงเป็น 3/5 ของความสูงธง วงกลมอยู่กลางผืนพอดี การปรับจากสัดส่วนเดิม (เช่น 7:10 ในบางประกาศเก่า) จึงละเอียดกว่า “แค่สีเข้มขึ้น” อย่างที่มักเล่ากันสั้น ๆ

สรุปสั้น ๆ: ภาพฮิโนมารุเก่าแก่ในวัฒนธรรมญี่ปุ่น แต่ “ธงชาติตามตัวบทกฎหมายสมัยใหม่” เกิดขึ้นช้ากว่าที่หลายคนคิด ถ้าอยากเจาะความหมายของวงกลมแดง ดูบทความ ความหมายของธงญี่ปุ่น ต่อได้