การตั้งครรภ์ในญี่ปุ่น — สวัสดิการ ขั้นตอน และเรื่องที่มักเข้าใจผิด

ญี่ปุ่นพูดเรื่องอัตราการเกิดต่ำมานาน จนรัฐผลักดันโครงการช่วยเหลือการตั้งครรภ์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ในชีวิตจริง ผู้หญิงจำนวนไม่น้อยยังซ่อนท้องในที่ทำงาน เพราะกลัวเสียตำแหน่ง วัฒนธรรมที่เคร่งเรื่องครอบครัวเดี่ยวและแม่เลี้ยงเดี่ยวก็ยังกดทับอยู่

จุดที่คนมักพลาดไม่ใช่โฆษณาสวัสดิการ แต่เป็นกระดาษแผ่นแรกจากคลินิก และโรงพยาบาลคลอดที่ในเมืองใหญ่จองยากตั้งแต่ไตรมาสแรก การทำแท้งยังถูกกฎหมายในบางกรณี ด้วย เลยยิ่งเห็นชัดว่าการมีลูกที่นี่เป็นทั้งเรื่องหมอ เรื่องเอกสาร และเรื่องแรงกดดันในบริษัท

สารบัญ 3

หน้าที่และขั้นตอนตอนรู้ว่าท้อง

ญี่ปุ่นมีวัฒนธรรมดั้งเดิมและเคร่งครัด การเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวหรือมีลูกก่อนแต่งงานมักถูกมองว่าน่าอับอาย สิ่งที่ทำให้หลายคนลังเลไม่ใช่แค่ค่าใช้จ่าย แต่เป็นเรื่องงาน ผู้หญิงจำนวนมากออกจากงานหลังมีลูก และการเลือกปฏิบัติเพราะท้อง (มาตะฮาระ / マタハラ) ยังมีอยู่ในบริษัท บางคนซ่อนการตั้งครรภ์เพราะกลัวเสียตำแหน่ง คนอื่นต้องรับความเสี่ยงในที่ทำงานต่อไป

ผู้หญิงในญี่ปุ่นต้องเดินเอกสารบางอย่างเพื่อให้การตั้งครรภ์เดินหน้า และเพื่อเปิดสิทธิจากเขต ขั้นแรกคือต้องมีประกันสุขภาพ ซึ่งเป็นสิ่งที่คนพำนักในญี่ปุ่นต้องมีอยู่แล้ว การเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่และเสียภาษีถูกต้องก็มีผลต่อสิทธิที่รัฐและเทศบาลจะให้

เมื่อตรวจพบการตั้งครรภ์ด้วยชุดตรวจการตั้งครรภ์ (妊娠検査薬 - ninshin kensa-yaku) ขั้นตอนถัดไปคือนัดแพทย์แล้วขอใบแจ้งการตั้งครรภ์ 妊娠届 (ninshin todoke) ซึ่งใช้เป็นหลักฐานว่าท้อง ถือใบนี้ไปที่ศาลาว่าการเขตหรือศูนย์สุขภาพในพื้นที่ ไม่ใช่แค่ไปโชว์ แต่เพื่อรับสมุดสุขภาพแม่และเด็ก 母子健康手帳 (boshi kenko techo) พร้อมชุดคูปองตรวจครรภ์

สมุดเล่มนี้พกไปทุกครั้งที่พบแพทย์ หมอจะจดน้ำหนัก ความดัน ผลอัลตราซาวด์ และตารางฉีดวัคซีนของลูกในภายหลัง หลายเขตมีฉบับภาษาต่างประเทศ ถ้าอ่านญี่ปุ่นไม่คล่องให้ถามเคาน์เตอร์ตั้งแต่รอบแรก ไม่ว่าจะเป็นชาวต่างชาติหรือไม่ บางเมืองช่วยอธิบายขั้นตอนเป็นภาษาของตัวเองได้

หญิงตั้งครรภ์สามารถลาคลอดได้ 6 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอดและ 8 สัปดาห์หลังคลอด ตามคำแนะนำทางการแพทย์และการตรวจก่อนคลอด สิทธิ์นี้ไม่ได้ใช้กับลูกจ้างทุกประเภทแบบเดียวกัน ควรเช็กกับนายจ้างและกฎของท้องถิ่นก่อน นายจ้างไม่จำเป็นต้องจ่ายเงินเดือนระหว่างลาคลอด แต่ผู้ที่มีshakai hoken มักได้รับเงินสงเคราะห์การคลอดจากประกันสุขภาพของที่ทำงาน ประมาณสองในสามของค่าจ้างเฉลี่ย ส่วนคนที่อยู่ในประกันสุขภาพแห่งชาติ (国民健康保険) ชุดสิทธิจะต่างออกไป

การคลอดปกติโดยทั่วไปไม่อยู่ในความคุ้มครองค่ารักษาแบบเจ็บป่วยทั่วไป จึงต้องสำรองเงินไว้ก่อน หลังลงทะเบียนใน shakai hoken หรือประกันสุขภาพแห่งชาติ ผู้คลอดที่มีคุณสมบัติจะได้รับเงินก้อนช่วยเหลือการคลอดและเลี้ยงดูบุตร (出産育児一時金) หลัก 500,000 เยนต่อทารกหนึ่งคน นับตั้งแต่เดือนเมษายน 2023 หลายโรงพยาบาลใช้ระบบจ่ายตรงให้สถานพยาบาลเลย จึงเหลือแค่ส่วนต่างตอนออกจากโรงพยาบาล ถ้าไม่มีเงินสำรองค่าคลอด ยังมีระบบช่วยเหลือการเข้าโรงพยาบาลคลอด 入院助産制度 (nyuuin josan seido) ซึ่งยื่นที่เขต ไม่ใช่ที่บริษัท

ความช่วยเหลือและสิ่งจูงใจสำหรับการตั้งครรภ์ในญี่ปุ่น

แม้จะมีแรงกดดัน ผู้หญิงญี่ปุ่นจำนวนมากก็ยังอยากมีลูก รวมถึงคนที่ทำงานในโลกองค์กร รัฐและเทศบาลทำหน้าที่ของตนด้วยการให้สิ่งจูงใจก่อน ระหว่าง และหลังการตั้งครรภ์ แต่ของเหล่านี้ไม่โผล่มาเอง ต้องไปรับที่เขตหลังยื่นใบแจ้งครรภ์

ช่วงต้นครรภ์ ผู้หญิงจะได้เอกสาร หนังสือ สมุดจด และพวงกุญแจหรือเข็มกลัด มาตะนิตี มาร์ก (マタニティマーク) ใช้บอกว่ากำลังท้อง เพื่อให้คนบนรถไฟหรือในที่สาธารณะเผื่อที่นั่ง มีบรรยายฟรีเรื่องการคลอดและการดูแลทารกตามศูนย์สุขภาพด้วย ไปแต่เนิ่นๆ จะได้ทั้งข้อมูลและเพื่อนกลุ่มเดียวกัน

ตารางฝากครรภ์ในญี่ปุ่นถี่กว่าที่หลายคนคุ้นจากบ้าน ช่วงต้นมักนัดราวทุกสี่สัปดาห์ จากนั้นถี่ขึ้นเป็นทุกสองสัปดาห์ และใกล้คลอดเป็นรายสัปดาห์ รวมแล้วมักราว 14 ครั้ง และอัลตราซาวด์เป็นเรื่องปกติเกือบทุกนัด ไม่ใช่ของหรู เขตมักแจกคูปองช่วยค่าตรวจครรภ์ชุดหนึ่ง ไม่ใช่แค่ตรวจฟรีสองครั้งอย่างที่คนเล่าต่อกันมานาน มูลค่าและจำนวนคูปองต่างกันตามเมือง โตเกียวกับต่างจังหวัดไม่ใช้เกณฑ์เดียวกัน

หลังคลอดลูกคนแรก บางเขตส่งพยาบาลเยี่ยมบ้านเพื่อดูการเลี้ยงดูและสุขภาพแม่ ปีแรกของทารกมักมีตรวจสุขภาพเด็กตามนัดของเทศบาลหลายครั้ง อย่าทิ้งคูปองหรือข้ามนัดที่สมุดแม่ลูกแนะนำ เพราะสิทธิหลายอย่างผูกกับขั้นตอนเหล่านี้

ความรู้ที่น่าสนใจเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ในญี่ปุ่น

โรงพยาบาลในญี่ปุ่นไม่ได้มีครบทุกแห่งที่ให้ยาชาไขสันหลัง (epidural) สำหรับการคลอด บางแห่งยังมีทัศนคติว่าความเจ็บตอนคลอดช่วยให้แม่และลูกผูกพันกัน ถ้าอยากคลอดแบบลดปวด ต้องถามตอนจองโรงพยาบาล ไม่ใช่ตอนใกล้กำหนด

แพทย์ญี่ปุ่นมักชวนให้กินผลไม้ ผัก และนมเป็นหลัก แทนการกองวิตามินจากร้านขายยา แม้ช่วงไตรมาสแรกอาจแนะนำกรดโฟลิกหรือวิตามินบางตัว ในประเทศอื่นคนท้องมักถูกห้ามอาหารดิบอย่างซูชิหรือชาบางชนิด แต่หมอในญี่ปุ่นบางคนอนุญาตให้กินได้ในขอบเขต ถ้าเลือกปลาที่ปรอทต่ำและร้านที่สดจริง ส่วนรายละเอียดความเสี่ยงมีอยู่ในบทความเรื่องคนท้องกินซูชิได้ไหม

อีกเรื่องที่คนต่างชาติสะดุดคือการจองโรงพยาบาลคลอด ในเมืองใหญ่เตียงเต็มเร็ว บางคนต้องสำรองตั้งแต่รู้ว่าท้องไม่กี่สัปดาห์ เฉพาะแม่และทารกอยู่บนวอร์ดก่อนและหลังคลอด สามีและญาติเข้าได้เฉพาะช่วงเยี่ยม อย่าคาดว่าจะได้นอนเฝ้าทั้งคืนแบบบางประเทศ

รายละเอียดปลีกย่อยยังมีอีกมาก และแต่ละเขตไม่ใช้กฎชุดเดียวกัน สิ่งที่ควรทำตั้งแต่รู้ผลตรวจคือพกสมุดแม่ลูก ถามโรงพยาบาลเรื่องเงินก้อนกับคิวคลอด และอย่าเก็บใบเสร็จทิ้ง เพราะส่วนต่างกับเงินช่วยเหลือมักเคลียร์ทีหลัง