คนตะวันตกจำนวนมากเชื่อว่าชาวญี่ปุ่นเป็นชนชาติที่ฉลาดที่สุดในโลก บทความนี้มองอีกด้านหนึ่ง มีข้อสังเกตว่าชาวญี่ปุ่นส่วนหนึ่งดูผิวเผินและมีข้อมูลน้อย และแทบไม่ออกไปนอกขอบเขตของตัวเอง ก่อนอื่นต้องบอกให้ชัด ผมไม่ได้พูดถึงชาวญี่ปุ่นทุกคน คนแต่ละคนต่างกัน และสถานการณ์ก็ต่างกัน

สารบัญ 9
ทำไมผมเลือกคำว่า «โง่»
คำนี้แรง ถ้าเลือกคำที่นุ่มกว่านี้จะเกิดแรงต้านน้อยกว่า แต่ก็ได้ความสนใจน้อยกว่าเช่นกัน ผมไม่ได้ตั้งใจจะดูถูกใคร ในภาษาญี่ปุ่น 馬鹿 (บากะ) แปลว่าความโง่ และเหตุผลของบทความเริ่มจากคำนั้น

นี่คือข้อสังเกตของคนที่ใช้เวลาหลายปีในญี่ปุ่นและรู้จักบราซิลอยู่ข้าง ๆ ควรอ่านเป็นข้อสังเกต ไม่ใช่งานสำรวจ
ชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ความฉลาดที่วัดได้
ในบทความก่อนหน้าผมเขียนว่าไม่มีส่วนต่างของ IQ ชาวญี่ปุ่นทำงานสม่ำเสมอและทำตามกฎ และภาษา อาหาร และโรงเรียนช่วยพยุงการคิด สิ่งที่ตามมาพูดถึงเรื่องอื่น คือคนหนึ่งรู้อะไร และยอมเรียนรู้เพิ่มหรือไม่
ไม่มีคนโง่ มีแต่คนที่มีข้อมูลน้อยกว่าคนอื่น เพราะสภาพแวดล้อมให้ข้อมูลน้อย ความต่างนี้สำคัญตอนอ่าน

คนที่เขียนเรื่องญี่ปุ่นควรให้ตัวเลขและบริบทของมัน ตัวเลขที่ไม่มีบริบทกลายเป็นอาวุธในการถกเถียงที่ไม่มีใครอยากมีได้เร็ว
อัตราการฆ่าตัวตายไม่ได้พิสูจน์อะไรตรงนี้
เมื่อพูดถึงความทุกข์ของญี่ปุ่น ตัวเลขอัตราการฆ่าตัวตายมักโผล่ขึ้นมา ปี 2024 อยู่ที่ 16,3 ต่อประชากร 100.000 คน มีผู้เสียชีวิต 20.268 คน ลดจาก 17,6 ในปี 2023 ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับอุปนิสัยของวัฒนธรรมหนึ่ง ประเทศอื่นมีค่าใกล้เคียง และสถิติยังแยกต่างกันมากตามอายุและเพศ
ใครใช้ตัวเลขนี้เพื่ออธิบายทั้งประเทศ กำลังเปลี่ยนการวัดให้เป็นอคติ ผมไม่ทำแบบนั้นและไม่แนะนำให้ทำ
เห็นคนเดิม ๆ และเดินเส้นทางเดิมทุกวันก็ได้สิ่งใหม่น้อย ไม่ใช่ความขี้เกียจ แต่มาจากโครงสร้างของงาน บ้าน ครอบครัว และการนอน
ในเมืองเล็กแทบไม่เจอคนต่างชาติและแทบไม่ได้ยินภาษาอื่น การติดต่อที่ขาดหายกลายเป็นความรู้ที่ขาดหาย และเรื่องนี้เกิดในบราซิลด้วย
พูดคุยน้อย โซนสบายกว้าง
ชาวญี่ปุ่นจำนวนมากคุยกันเองได้ยาก ความเขินอาย ความแข็งทื่อ ความกลัว และการขาดความริเริ่มทำให้บางคนอยู่ห่างจากสังคมและใช้ชีวิตในกิจวัตรที่เงียบ อยู่ในโซนนั้นนานเกินไปก็ได้ข้อมูลจากข้างนอกน้อยลง สาขาที่ไม่สนใจจะไม่ถูกแตะเลย
การมีข้อมูลน้อยไม่ใช่ข้อบกพร่องทางศีลธรรม คนที่ไม่รู้เรื่องหนึ่งจะรู้ไม่ได้จนกว่าจะมีคนชี้ให้ดู ที่โรงเรียนท่องจำมากกว่าถกเถียง จึงสอบผ่านได้โดยไม่ต้องสร้างจุดยืนของตัวเอง

บริการที่เร็วมีอยู่ รถไฟ ตู้ขายของอัตโนมัติ การส่งของ สิ่งเหล่านี้อยู่ข้าง ๆ แบบฟอร์มกระดาษและโปรแกรมเก่า และสองโลกนั้นแทบไม่แตะกัน
ตำนานชาติเทคโนโลยี
ความคิดที่ว่าชาวญี่ปุ่นทุกคนใช้เทคโนโลยีเก่งนั้นไม่จริง เครื่องแฟกซ์ยังใช้อยู่ และบางคนยังถือมือถือแบบพับ เทคโนโลยีไม่ได้ครอบงำประเทศอย่างที่เห็นจากภายนอก ชาวญี่ปุ่นคมในสาขาที่ตัวเองสนใจ และไม่ได้เรียนรู้สิ่งที่อยู่ข้าง ๆ เสมอไป
คนบราซิลประกอบทางแก้จากของที่มีอยู่ คนญี่ปุ่นเลือกจ้างช่างประปา ช่างไฟฟ้า หรือช่างไม้สำหรับงานที่ทำเองได้ สำนักงานยังใช้กระดาษและตราประทับ และหลายขั้นตอนยังไม่เป็นดิจิทัล

ตั้งแต่นั้นผมดูว่าญี่ปุ่นแก้เหตุขัดข้องอย่างไร เกือบทุกครั้งจะไม่มีอะไรเกิดขึ้นก่อนผู้รับผิดชอบมาถึง ความรับผิดชอบถูกกำหนดชัดเจน และไม่มีใครข้ามเส้นนั้น
วันที่สถานีรถไฟสนามบิน
ผมเจอเอง ระหว่างทางไปสนามบิน สัญญาณไฟตกลงบนราง และรถไฟจอดนานกว่าสามชั่วโมง เจ้าหน้าที่ได้แต่มองสัญญาณนั้นโดยไม่ทำอะไร ไม่มีใครให้เราลง สัญญาณไม่ใหญ่ สองสามคนน่าจะยกออกได้ แต่ประตูกลับปิดไว้และเที่ยวบินก็จากไป
ตั้งแต่นั้นผมจึงสังเกตว่าญี่ปุ่นจัดการกับเหตุขัดข้องอย่างไร เกือบทุกครั้งจะไม่มีอะไรเกิดขึ้นจนกว่าผู้รับผิดชอบจะมาถึง ความรับผิดชอบถูกแบ่งชัดเจน และไม่มีใครก้าวข้ามเส้นนั้น ผมเห็นอีกด้านด้วย ในร้านหนึ่งมีคนอธิบายอุปกรณ์ให้ผมอย่างใจเย็น ขณะที่มีคิวยาวรออยู่ข้างหลัง

ในงานเลี้ยงกับเพื่อนร่วมงาน คนดื่มมากและถกเถียงน้อย หัวข้อที่นำความขัดแย้งถูกกันออกไป ข้างนอก นั่นปกป้องค่ำคืนนั้น และกันไม่ให้ใครลับความคิดให้คม
สิ่งที่ผมคิดถึงคือความอยากรู้ บทสนทนาเรื่องหนังสือ สิ่งประดิษฐ์ หรือเมืองต่างประเทศแทบไม่เริ่มเอง คนที่เริ่มจะได้รับการฟังอย่างสุภาพ และแทบไปต่อไม่ได้
เรื่องที่ผมไม่ค่อยเจอคือคำถามกลับ การคุยจบเร็วเมื่อฝ่ายหนึ่งตอบสั้น ๆ และรอให้อีกฝ่ายเริ่มใหม่
บทสนทนาผิวเผิน
สำหรับหลายคน การคุยเรื่องเล็ก ๆ บ่งบอกถึงสมองที่ว่างเปล่า บทสนทนากับชาวญี่ปุ่นส่วนหนึ่งหยุดอยู่ที่อาหาร เงิน และเรื่องเพศ บนอินสตาแกรมผมเคยเห็นการถ่ายทอดสดของคนที่นั่งกินเป็นชั่วโมง การถกเถียงเชิงความคิดถูกเลี่ยง และทักษะคอมพิวเตอร์มักจำกัด เพราะไม่สนใจเป็นหลัก
ในการพูด คำคุณศัพท์เดิม ๆ ถูกใช้ซ้ำ เสียงเลียนเสียงมีมาก และเสียงสูงขึ้น ผมชอบจังหวะนั้น แต่ถ้าต้องแลกข้อมูลให้เร็ว จังหวะนั้นไม่เร็วพอ
ความเบา ๆ มีเหตุผล การแสดงข้างในอาจทำลายความสัมพันธ์ และหลายคนเรียนรู้มาแล้ว ผิวภายนอกอาจเป็นความหน้าไหว้หลังหลอก และอาจเป็นเครื่องมือที่ทำให้สังคมเดินได้

ด้านร้ายปรากฏตอนวิกฤต เมื่อทุกคนมองทางเดียวกัน เสียงค้านก็เงียบ มีเรื่องอื้อฉาวของบริษัทญี่ปุ่นหลายเรื่องที่รู้กันก็ต่อเมื่อคนนอกเข้ามาดู จากข้างใน ทางมันยาวเกินไป
คิดเป็นกลุ่มและถูกชี้นำง่าย
ชาวญี่ปุ่นคิดเป็นกลุ่มมาก ข้อดีคือแทบไม่มีใครยัดเยียดความเห็น และต่างคนต่างปล่อยกันไป ข้อเสียคือโฆษณาและแฟชั่นได้ผล การซื้อตามอารมณ์เกิดขึ้นบ่อย และเมื่อกลุ่มไปผิดทาง การแก้กลับก็ยาก สุภาษิตบอกว่าตะปูที่โผล่จะโดนค้อน เพราะอย่างนั้นจึงมีคนโต้แย้งเสียงดังในบริษัทญี่ปุ่นน้อย
ราคาของการปรับตัวแทบไม่ถูกพูดถึง คนที่ปรับตัวตลอดเวลาจะเสียนิสัยการค้าน และไม่รู้ว่าควรค้านเมื่อไร คนรุ่นใหม่เปลี่ยนช้า ๆ มีคนพูดความคิดของตัวเองมากขึ้น และการเปลี่ยนงานไม่ใช่เรื่องแปลกอีกต่อไป

บทความนี้พูดถึงญี่ปุ่นเพราะเว็บนี้เขียนเรื่องญี่ปุ่น คำถามเดียวกันใช้ได้กับทุกประเทศ รวมถึงบราซิล เราไม่ใช่ข้อยกเว้น
ใครอ่านแล้วอึดอัด แสดงว่าในหัวมีไม้บรรทัดที่เพิ่งถูกทดสอบ ลองเขียนมันออกมา คนหนึ่งต้องรู้อะไรจึงจะไม่ถูกเรียกว่าโง่ และใช้กับเราได้ไหม
«โง่» สำหรับคุณคืออะไร
ผู้อ่านบางคนจะบอกว่าทั้งหมดนี้ไม่เกี่ยวกับความโง่ เป็นจุดยืนที่ฟังขึ้น เพราะการตัดสินขึ้นอยู่กับไม้บรรทัด มีข้อหนึ่งที่ผมยืนยัน การเรียกคนที่คิดต่างว่าโง่เป็นปัญหาในทุกสังคม เกิดในญี่ปุ่น และเกิดในบราซิล
คำถามเดียวกันใช้กับคนบราซิลได้ เราแก้ปัญหาเฉพาะหน้า หยุดกฎอย่างหลวม ๆ และแสดงอารมณ์ชัด มองจากญี่ปุ่นอาจดูเหมือนความไม่มีระเบียบ ไม่มีฝ่ายไหนดีกว่า
บทความนี้เป็นคำถาม ไม่ใช่คำตัดสิน คุณคิดว่าชาวญี่ปุ่นโง่หรือฉลาด นิสัยทางความคิดอะไรที่คุณให้ค่าที่สุดในคนหนึ่งคน อ่านต่อได้ที่ ทำไมคนญี่ปุ่นจึงฉลาด และ ญี่ปุ่นเป็นเทคโนโลยีและอนาคตจริงหรือ






ชุมชน
ความคิดเห็น
0 ความคิดเห็น
ยังไม่มีความคิดเห็นที่เผยแพร่ในภาษานี้
ส่งความคิดเห็น