ทาโกสึโบะ: ภาวะหัวใจสลายคืออะไร

ชื่อของภาวะนี้ฟังดูเหมือนของใช้จากญี่ปุ่นมากกว่าโรคหัวใจ ทว่า ทาโกสึโบะ (Takotsubo) คือภาวะเฉียบพลันที่ทำให้ผู้ป่วยเจ็บหน้าอกและหายใจลำบากได้เหมือนหัวใจวาย ชื่อเล่นว่า “ภาวะหัวใจสลาย” จึงไม่ใช่คำเปรียบเปรยลอย ๆ แต่ก็ไม่ควรทำให้เข้าใจว่าอาการเจ็บหน้าอกหลังความเศร้าเป็นเรื่องที่รอดูเองได้

ความสูญเสีย ข่าวร้าย อุบัติเหตุ การผ่าตัด หรือความเจ็บป่วยรุนแรงอาจเกิดขึ้นก่อนภาวะนี้ได้ บางครั้งสิ่งกระตุ้นกลับเป็นเหตุการณ์น่ายินดีที่ทำให้ตื่นเต้นมากเกินไป จุดสำคัญคืออาการของทาโกสึโบะแยกจากภาวะหัวใจวายไม่ได้ด้วยความรู้สึกหรือการดูอาการที่บ้าน

สารบัญ 7

ชื่อทาโกสึโบะมาจากไหน

คำว่า Takotsubo มาจากภาษาญี่ปุ่น 蛸壺 ซึ่งหมายถึงภาชนะหรือกับดักสำหรับจับปลาหมึก รูปร่างของหัวใจห้องล่างซ้ายในผู้ป่วยบางรายระหว่างระยะเฉียบพลันมีลักษณะคล้ายภาชนะชนิดนี้ จึงกลายเป็นชื่อที่ใช้กันในวงการแพทย์ นอกจากชื่อ Takotsubo แล้ว ยังอาจพบคำว่า broken-heart syndrome หรือ stress cardiomyopathy

ภาวะหัวใจสลายคืออะไร

ทาโกสึโบะเป็นกลุ่มอาการที่กล้ามเนื้อหัวใจ โดยเฉพาะบริเวณห้องล่างซ้าย ทำงานผิดปกติอย่างฉับพลันและชั่วคราว อาการเริ่มต้นอาจคล้ายกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน ทั้งอาการเจ็บหน้าอก การเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และผลตรวจเลือดบางอย่าง

ภาวะนี้มักเชื่อมโยงกับการตอบสนองของร่างกายต่อความเครียดอย่างรุนแรง แต่สาเหตุและกลไกที่แน่ชัดยังไม่สรุปได้ทั้งหมด จึงไม่ควรสรุปว่าใครก็ตามที่มีความเครียดจะเป็นทาโกสึโบะ หรือกล่าวโทษผู้ป่วยว่า “คิดมาก” ความเครียดเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพทางการแพทย์ที่แพทย์ต้องประเมินร่วมกับข้อมูลอื่น

เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอก หายใจไม่ออก เป็นลม หรือหัวใจเต้นผิดปกติ เป็นเหตุให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอให้หายเองเพราะอาจเป็นหัวใจวายหรือภาวะร้ายแรงอื่นได้

อาการที่ควรระวัง

อาการมักมาอย่างรวดเร็วและคล้ายโรคหัวใจขาดเลือด อาจมีเจ็บหรือแน่นหน้าอก หายใจลำบาก ใจสั่น อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ เหงื่อออก คลื่นไส้ หรือเป็นลม ผู้ป่วยบางรายมีความดันโลหิตต่ำหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนด้านการทำงานของหัวใจ

ความคล้ายกันนี้คือเหตุผลที่ไม่ควรใช้คำว่า “หัวใจสลาย” เพื่อลดทอนความรุนแรงของอาการ การมีเหตุการณ์เศร้าอยู่ก่อนหน้าไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ของหัวใจวายออกไป และการไม่มีเหตุการณ์ทางอารมณ์ชัดเจนก็ไม่ได้ใช้ตัดสินโรคด้วยตัวเอง

อะไรอาจกระตุ้นภาวะนี้

เหตุการณ์ทางอารมณ์ เช่น การสูญเสียคนใกล้ชิด การเลิกรา ความกลัว หรือข่าวที่กระทบใจมาก อาจเกิดก่อนอาการได้ นอกจากนี้ยังมีตัวกระตุ้นทางกาย เช่น การเจ็บป่วยเฉียบพลัน อุบัติเหตุ ความเจ็บปวดรุนแรง หรือการผ่าตัดใหญ่ รายละเอียดของแต่ละคนไม่เหมือนกัน และบางรายอาจไม่พบตัวกระตุ้นชัดเจน

ข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญระบุว่าภาวะนี้พบในผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือนบ่อยกว่า แต่พบได้ในเพศและช่วงอายุอื่นด้วย สถิติจากกลุ่มผู้ป่วยหนึ่งไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยสำหรับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง

แพทย์แยกทาโกสึโบะออกจากหัวใจวายอย่างไร

การวินิจฉัยต้องอาศัยการประเมินในโรงพยาบาล แพทย์อาจตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตรวจเลือด ตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจ และตรวจหลอดเลือดหัวใจตามความเหมาะสม เพราะภาพเริ่มต้นอาจเหมือนกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันมาก

โดยทั่วไป ทาโกสึโบะเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของการบีบตัวของหัวใจที่เกินขอบเขตหลอดเลือดหัวใจเส้นเดียว และมักไม่มีการอุดตันแบบที่อธิบายอาการทั้งหมด อย่างไรก็ตาม โรคหลอดเลือดหัวใจอาจพบร่วมกันได้ จึงไม่ควรใช้ประโยคว่า “หลอดเลือดไม่อุดตัน” เป็นข้อสรุปที่ทำเองก่อนตรวจ

การฟื้นตัวและการดูแลหลังระยะเฉียบพลัน

การทำงานของหัวใจในผู้ป่วยจำนวนมากดีขึ้นภายในหลายสัปดาห์ แต่ไม่ได้แปลว่าภาวะนี้ไม่มีความเสี่ยง ระยะเฉียบพลันอาจมีภาวะหัวใจล้มเหลว หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่นได้ แผนรักษาและระยะติดตามจึงต้องให้แพทย์กำหนดตามอาการ ผลตรวจ และโรคประจำตัวของแต่ละคน

หลังผ่านการดูแลทางการแพทย์ การพักฟื้นและการจัดการความเครียดอาจเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลระยะยาว การพูดคุยกับคนใกล้ชิดหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตอาจช่วยเมื่อเหตุการณ์กระทบใจอย่างหนัก แต่ไม่ควรใช้การพักผ่อน การออกกำลังกาย หรือวิธีคลายเครียดแทนการประเมินอาการหัวใจเฉียบพลัน

สิ่งที่ควรจำ

ทาโกสึโบะมีชื่อจากญี่ปุ่นและเกี่ยวข้องกับความเครียดได้จริง แต่เป็นภาวะหัวใจที่ต้องประเมินอย่างจริงจัง หากเกิดเจ็บหน้าอกหรือหายใจลำบากแบบฉับพลัน ให้ถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉินก่อนเสมอ การรู้ชื่อโรคช่วยให้เข้าใจบริบทของอาการได้ แต่การวินิจฉัยที่ปลอดภัยต้องมาจากการตรวจของทีมแพทย์