Kasa และ wagasa: ร่มญี่ปุ่นแบบดั้งเดิมกับร่มใสในชีวิตประจำวัน

Kasa [傘] เป็นคำทั่วไปที่ชาวญี่ปุ่นใช้เรียกร่ม แต่ถ้าต้องการพูดให้ชัดขึ้นก็มีคำแยก เช่น amagasa [雨傘] สำหรับร่มกันฝน และ higasa [日傘] สำหรับร่มกันแดด ในชีวิตประจำวันคนส่วนใหญ่มักพูดสั้น ๆ ว่า kasa อยู่แล้ว ดังนั้นคำนี้จึงครอบคลุมทั้งร่มสมัยใหม่ ร่มใสที่เห็นตามถนน และ wagasa หรือร่มญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม

สิ่งที่ทำให้เรื่องของร่มในญี่ปุ่นน่าสนใจก็คือ ร่มไม่ได้เป็นเพียงของใช้หน้าฝน แต่ยังเชื่อมกับงานฝีมือ การแสดง และวัฒนธรรมเมืองด้วย คุณจะเห็นตั้งแต่ร่มใสตามร้านสะดวกซื้อไปจนถึงร่มวาชิและไม้ไผ่ที่ใช้ในงานเทศกาล ชุดกิโมโน และการแสดงแบบดั้งเดิม

สารบัญ 4

ทำไมร่มใสจึงเห็นบ่อยในญี่ปุ่น?

ถ้าเคยเดินในโตเกียวหรือเมืองใหญ่ช่วงฝนตก คุณจะสังเกตว่าร่มใสมีอยู่แทบทุกที่ เหตุผลสำคัญไม่ใช่แค่ราคาที่เข้าถึงง่าย แต่ยังรวมถึงการมองเห็นที่ดีกว่า ในทางเท้าที่คนเดินหนาแน่น ร่มใสช่วยให้มองรถ คนเดินสวน และสิ่งกีดขวางข้างหน้าได้ง่ายกว่าเดิม จึงเหมาะกับการใช้งานประจำวันมาก

ข้อมูลจาก Tokyo Metropolitan Government ยังอธิบายด้วยว่าในญี่ปุ่นมีการขายร่มจำนวนมากทุกปี และร่มพลาสติกใสราคาประหยัดกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเมืองไปแล้ว ขณะเดียวกันก็มีผู้ผลิตที่พัฒนาร่มใสให้แข็งแรง ซ่อมได้ และทนลมมากขึ้น แสดงให้เห็นว่าของใช้ธรรมดาชิ้นนี้ยังพัฒนาไปได้อีก

Wagasa คือร่มญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม

Wagasa [和傘] คือร่มแบบญี่ปุ่นที่ทำจากโครงไม้ไผ่และกระดาษวาชิ ต้นทางของร่มชนิดนี้มาจากจีนและเข้ามาในญี่ปุ่นตั้งแต่สมัยเฮอัน ช่วงแรกยังเป็นเหมือนเครื่องบังแดดของชนชั้นสูงมากกว่าจะเป็นร่มกันฝนแบบทุกวันนี้ ต่อมาเมื่อเทคนิคการทำร่มพัฒนาขึ้น จึงเริ่มมีร่มที่เปิดปิดได้และใช้งานจริงในชีวิตประจำวันมากขึ้น

ร่มวากาสะบางชนิดเคลือบน้ำมันเพื่อกันน้ำ จึงใช้เป็นร่มกันฝนได้จริง แต่บางชนิดทำไว้สำหรับกันแดดหรือใช้บนเวทีโดยเฉพาะ จุดเด่นของ wagasa ไม่ได้อยู่แค่รูปลักษณ์ แต่อยู่ที่โครงสร้างที่เบา เปิดออกแล้วเห็นซี่ร่มเรียงตัวสวย และสะท้อนความประณีตของงานหัตถกรรมญี่ปุ่นอย่างชัดเจน

ประเภทร่มญี่ปุ่นที่ควรรู้จัก

เมื่อพูดถึง wagasa มักมีชื่อเรียกย่อยหลายแบบตามการใช้งาน ร่มที่พบได้บ่อยมีดังนี้

• Bangasa เป็นร่มทรงแข็งแรง ใช้กันฝนได้ดี โครงไม่ซับซ้อนมากและให้ความรู้สึกเรียบขรึม
• Janomegasa มีลายวงกลมคล้ายดวงตางูตรงกลางร่ม จึงดูโดดเด่นและมักถูกจดจำได้ง่าย
• Higasa เป็นร่มกันแดดที่เน้นความสวยของกระดาษวาชิและแสงที่ลอดผ่านอย่างนุ่มนวล
• Maigasa ใช้ในการแสดงและการร่ายรำ ทำให้ท่าทางของนักแสดงดูชัดและมีบรรยากาศมากขึ้น

ความต่างเหล่านี้ทำให้คำว่า kasa ในภาษาญี่ปุ่นกว้างกว่าคำว่า “ร่ม” แบบที่เราเข้าใจทั่วไปมาก เพราะมันรวมทั้งของใช้ประจำวัน งานฝีมือ และอุปกรณ์ประกอบวัฒนธรรมไว้ในคำเดียว

ร่มญี่ปุ่นยังอยู่ในวัฒนธรรมร่วมสมัยอย่างไร?

ทุกวันนี้ร่มญี่ปุ่นยังพบได้ทั้งในชีวิตจริงและในภาพจำทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นภาพคนใส่กิโมโนถือ wagasa งานประดับไฟที่ใช้ร่มเป็นฉาก งานแสดงแบบญี่ปุ่น หรือแม้แต่คำอย่าง aiaigasa ที่สื่อถึงการใช้ร่มคันเดียวกันของคนสองคน ร่มจึงไม่ได้หายไปกับอดีต แต่ยังเปลี่ยนบทบาทไปตามยุคสมัย

ถ้ามองแบบง่ายที่สุด ร่มในญี่ปุ่นมีอยู่สองโลกที่เดินคู่กัน โลกแรกคือร่มสมัยใหม่ที่เน้นความสะดวก น้ำหนักเบา และเหมาะกับเมืองฝนบ่อย อีกโลกคือ wagasa ที่ยังรักษาความงามของไม้ไผ่ วาชิ และฝีมือช่างเอาไว้ ทั้งสองแบบทำให้เห็นว่าของใช้ชิ้นเล็ก ๆ ก็เล่าเรื่องญี่ปุ่นได้ลึกกว่าที่คิด