14 โรคติดต่อที่ควรรู้ในญี่ปุ่น

หากพูดถึงโรคติดต่อในญี่ปุ่น หลายคนจะนึกถึงไข้หวัดใหญ่ โรคหัด หรือโรคมือเท้าปากก่อนเป็นอันดับแรก แต่ความจริงแล้ว โรคที่ถูกเฝ้าระวังในญี่ปุ่นมีทั้งโรคทางเดินหายใจ โรคที่มากับละอองฝอย โรคที่พบในเด็กเล็ก และโรคที่มียุงเป็นพาหะ บทความนี้จึงรวบรวม 14 โรคที่ควรรู้ พร้อมอาการเบื้องต้น วิธีแพร่เชื้อ และแนวทางป้องกันแบบเข้าใจง่าย

อีกจุดที่ควรแยกให้ชัดคือ “โรคติดต่อ” ไม่ได้แปลว่าเป็น “สาเหตุการเสียชีวิตหลักของประเทศ” เสมอไป บางโรคแพร่ได้ง่ายแต่รักษาตามอาการแล้วหายได้เอง ขณะที่บางโรคพบไม่บ่อย แต่ถ้าเป็นแล้วอาจรุนแรงมาก ญี่ปุ่นจึงให้ความสำคัญทั้งการฉีดวัคซีน การเฝ้าระวังการระบาด และการป้องกันในโรงเรียนกับสถานรับเลี้ยงเด็ก

สารบัญ 17

1. ไข้หวัดใหญ่ (Influenza)

ไข้หวัดใหญ่เป็นโรคทางเดินหายใจที่ระบาดเป็นฤดูกาลในญี่ปุ่น โดยเฉพาะช่วงอากาศเย็น เชื้อแพร่ผ่านละอองฝอยจากการไอจามและการสัมผัสสิ่งของปนเปื้อน อาการที่พบบ่อยคือไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว ไอ เจ็บคอ และอ่อนเพลีย ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และคนที่มีโรคประจำตัวมีความเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนมากกว่าคนทั่วไป

วิธีป้องกันที่ใช้กันมากในญี่ปุ่นคือการฉีดวัคซีนตามฤดูกาล ล้างมือบ่อย สวมหน้ากากเมื่อป่วย และพักฟื้นเพื่อลดการแพร่เชื้อในโรงเรียน ที่ทำงาน และระบบขนส่งสาธารณะ

2. โรคหัด (Hashika / Measles)

โรคหัดเป็นโรคไวรัสที่แพร่เชื้อได้ง่ายมากผ่านทางอากาศและละอองฝอย ผู้ป่วยมักมีไข้สูง ไอ น้ำมูก ตาแดง และตามด้วยผื่นแดงทั่วตัว จุดที่ต้องระวังคือโรคนี้อาจทำให้เกิดปอดอักเสบหรือสมองอักเสบได้ โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน

การป้องกันที่สำคัญที่สุดคือวัคซีน หากมีการระบาดในพื้นที่ ควรหลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้มีอาการและรีบพบแพทย์เมื่อมีไข้ร่วมกับผื่น

3. หัดเยอรมัน (Fushin / Rubella)

หัดเยอรมันมักมีอาการเบากว่าโรคหัด เช่น ไข้ต่ำ ผื่น และต่อมน้ำเหลืองโต แต่มีความสำคัญมากในหญิงตั้งครรภ์ เพราะอาจส่งผลต่อทารกในครรภ์ได้ เชื้อแพร่ผ่านละอองฝอยจากการไอจามและการใกล้ชิดกับผู้ป่วย

ในญี่ปุ่นจึงมีการรณรงค์เรื่องวัคซีนอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในคนที่ไม่แน่ใจว่าตนเองเคยได้รับวัคซีนครบหรือไม่

4. คางทูม (Otafukukaze / Mumps)

คางทูมทำให้ต่อมน้ำลายบริเวณข้างแก้มบวม เจ็บ และมีไข้ เชื้อแพร่ผ่านน้ำลาย ละอองฝอย และการใช้ของร่วมกัน แม้เด็กหลายคนจะหายได้เอง แต่บางรายอาจมีภาวะแทรกซ้อน เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือปัญหาเกี่ยวกับการได้ยิน

การพักผ่อน ดื่มน้ำมากพอ และหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการเจ็บเป็นแนวทางดูแลทั่วไป ส่วนการลดความเสี่ยงในระยะยาวยังคงอาศัยวัคซีนและสุขอนามัยที่ดี

5. อีสุกอีใส (Mizuboso / Chickenpox)

อีสุกอีใสเป็นโรคไวรัสที่ทำให้มีตุ่มน้ำคันตามผิวหนังและมีไข้ โดยแพร่ผ่านละอองฝอยและการสัมผัสตุ่มน้ำของผู้ป่วย เด็กส่วนใหญ่มักหายได้ แต่ในทารก ผู้ใหญ่ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ อาการอาจรุนแรงกว่าปกติ

สิ่งที่ต้องระวังคือโรคนี้ไม่ได้รักษาด้วยยาปฏิชีวนะเป็นหลัก เพราะไม่ได้เกิดจากแบคทีเรีย การดูแลจึงเน้นลดไข้ ลดอาการคัน รักษาความสะอาดผิวหนัง และป้องกันการเกาแผลจนติดเชื้อแทรกซ้อน

6. โรคแก้มแดง (Ringobyo / Erythema infectiosum)

โรคแก้มแดงเกิดจากพาร์โวไวรัส B19 เด็กที่ติดเชื้อมักมีผื่นแดงเด่นที่แก้ม ดูคล้ายถูกตบหน้า และอาจมีผื่นลามไปแขนขา ผู้ใหญ่บางคนอาจมีอาการปวดข้อร่วมด้วย

โรคนี้มักหายได้เอง แต่หญิงตั้งครรภ์ควรระวังเป็นพิเศษหากใกล้ชิดผู้ป่วย เพราะอาจต้องปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติม

7. เฮอร์แพงไจน่า (Herpangina)

เฮอร์แพงไจน่าพบมากในเด็กเล็กช่วงหน้าร้อน เกิดจากกลุ่มเอนเทอโรไวรัส ผู้ป่วยมักมีไข้ เจ็บคอ และมีตุ่มหรือแผลเล็ก ๆ ในช่องปาก ทำให้กินอาหารและดื่มน้ำลำบาก

โรคนี้ไม่ใช่ไข้หวัดใหญ่ชนิดหนึ่ง และไม่มีการรักษาเฉพาะทางในผู้ป่วยทั่วไป การดูแลจึงเน้นเรื่องน้ำ อาหารอ่อน และสังเกตภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะในเด็กที่กินได้น้อย

8. โรคมือเท้าปาก (Teashikuchi-byo / Hand, foot and mouth disease)

โรคมือเท้าปากเป็นโรคติดเชื้อที่ญี่ปุ่นเฝ้าระวังทุกปี โดยมักระบาดในเด็กเล็กช่วงฤดูร้อน อาการเด่นคือแผลในปากและผื่นหรือตุ่มน้ำที่มือและเท้า บางคนมีไข้ร่วมด้วย แม้ส่วนใหญ่จะหายภายในไม่กี่วัน แต่ก็มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ในบางราย

เชื้อแพร่ได้จากละอองฝอย การสัมผัส และการปนเปื้อนจากอุจจาระ จึงต้องล้างมือให้ดี ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกัน และดูแลสุขอนามัยของเล่นกับของใช้เด็กอย่างสม่ำเสมอ

9. ไข้ออกผื่นกะทันหัน (Hasshinsho / Roseola infantum)

ไข้ออกผื่นกะทันหันพบมากในทารกและเด็กเล็ก มักเริ่มจากไข้สูง 3 ถึง 4 วัน แล้วจึงมีผื่นขึ้นภายหลัง สาเหตุส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับไวรัสในกลุ่ม HHV-6 หรือ HHV-7

เมื่อไข้สูงในเด็กเล็ก ผู้ปกครองควรเฝ้าดูอาการซึม ชัก หรือดื่มน้ำน้อยผิดปกติ แม้โรคนี้มักหายเองได้ แต่ช่วงมีไข้ต้องดูแลใกล้ชิด

10. ไข้สระว่ายน้ำ (Pharyngoconjunctival fever)

ไข้สระว่ายน้ำมักเกี่ยวข้องกับการติดเชื้ออะดีโนไวรัส อาการที่พบบ่อยคือไข้ เจ็บคอ ตาแดง และบางครั้งมีอาการทางทางเดินอาหารร่วมด้วย ชื่อของโรคมาจากการระบาดในสระว่ายน้ำหรือสถานที่ที่เด็กสัมผัสน้ำและอุปกรณ์ร่วมกันจำนวนมาก

การป้องกันที่สำคัญคือรักษาความสะอาด ล้างมือ ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกัน และหลีกเลี่ยงการใช้สระหรือกิจกรรมรวมกลุ่มหากกำลังมีอาการป่วย

11. การติดเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ (A Group Streptococcal infection)

การติดเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอมักทำให้เจ็บคอ มีไข้ และต่อมทอนซิลอักเสบ ในเด็กบางรายอาจมีผื่นร่วมด้วย จึงมักถูกเรียกรวมกับโรคไข้อีดำอีแดงในบางบริบท ต่างจากหลายโรคในรายการนี้ ตรงที่เชื้อนี้เป็นแบคทีเรีย ไม่ใช่ไวรัส

ผู้ป่วยที่มีไข้สูง เจ็บคอมาก หรือกลืนลำบากควรพบแพทย์เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะหรือไม่ เพราะการรักษาที่ถูกต้องช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้

12. ไอกรน (Seki / Pertussis)

ไอกรนเป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่ทำให้ไอรุนแรงต่อเนื่องเป็นชุด เด็กทารกเป็นกลุ่มที่ต้องระวังมาก เพราะอาจหายใจลำบากหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่าย เชื้อแพร่ผ่านละอองฝอยจากการไอและจาม

วัคซีนยังเป็นเกราะสำคัญที่สุดในการลดความรุนแรงของโรค ขณะเดียวกันการวินิจฉัยเร็วก็ช่วยลดโอกาสแพร่เชื้อในบ้าน โรงเรียน และสถานรับเลี้ยงเด็กได้มาก

13. หูดข้าวสุก (Mizuibo / Molluscum contagiosum)

หูดข้าวสุกเป็นโรคผิวหนังจากไวรัส ทำให้เกิดตุ่มนูนกลมเล็ก ๆ มีรอยบุ๋มตรงกลาง พบได้บ่อยในเด็กและสามารถแพร่ผ่านการสัมผัสผิวหนังหรือของใช้ร่วมกันได้ หลายรายแทบไม่มีอาการนอกจากมีตุ่มขึ้นตามตัว

แม้โรคนี้มักไม่อันตราย แต่ควรหลีกเลี่ยงการเกาและรักษาความสะอาดผิวหนัง เพื่อลดการอักเสบและการแพร่กระจายไปยังบริเวณอื่น

14. ไข้สมองอักเสบญี่ปุ่น (Japanese encephalitis)

ไข้สมองอักเสบญี่ปุ่นเป็นโรคที่มียุงเป็นพาหะ ไม่ได้แพร่จากคนสู่คนโดยตรง และเป็นหนึ่งในโรคที่แม้พบไม่บ่อยเท่าไข้หวัดหรือมือเท้าปาก แต่มีความรุนแรงสูงเมื่อเกิดอาการทางระบบประสาท ผู้ป่วยอาจมีไข้ ปวดศีรษะ คอแข็ง สับสน ชัก หรือหมดสติได้

การป้องกันจึงเน้นสองส่วนพร้อมกัน คือวัคซีนตามคำแนะนำของญี่ปุ่น และการป้องกันยุงกัด โดยเฉพาะเมื่อเดินทางไปพื้นที่ชนบท พื้นที่ชุ่มน้ำ หรือช่วงฤดูที่ยุงชุก

วิธีลดความเสี่ยงโรคติดต่อเมื่ออยู่ในญี่ปุ่น

• ฉีดวัคซีนพื้นฐานให้ครบ โดยเฉพาะโรคหัด หัดเยอรมัน ไอกรน และไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล
• ล้างมือหลังใช้ห้องน้ำ ก่อนกินอาหาร และหลังดูแลเด็กป่วย
• ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัว แก้วน้ำ ช้อน หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกัน
• สวมหน้ากากเมื่อมีอาการไอจาม หรือเมื่อต้องอยู่ในที่แออัดเป็นเวลานาน
• ใช้ยากันยุงหรือเสื้อผ้าที่ปกป้องผิว หากไปพื้นที่ที่มีโอกาสเจอยุงมาก

เมื่อไรควรรีบพบแพทย์

หากมีไข้สูงต่อเนื่อง หายใจลำบาก ซึมลง ดื่มน้ำไม่ได้ ชัก มีผื่นร่วมกับอาการทรุดเร็ว หรือมีอาการทางระบบประสาท เช่น คอแข็ง สับสน และปวดศีรษะรุนแรง ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจไม่ใช่โรคที่ควรรอดูอาการเองที่บ้าน

สรุป

โรคติดต่อในญี่ปุ่นมีตั้งแต่โรคที่พบเป็นประจำในเด็กเล็กไปจนถึงโรคที่พบไม่บ่อยแต่รุนแรงมาก สิ่งสำคัญไม่ใช่การตื่นตระหนก แต่คือการรู้จักอาการหลัก วิธีแพร่เชื้อ และวิธีป้องกันที่เหมาะกับแต่ละโรค เมื่อเข้าใจพื้นฐานเหล่านี้แล้ว ไม่ว่าจะอาศัย เรียน หรือท่องเที่ยวในญี่ปุ่น ก็รับมือได้อย่างมั่นใจขึ้นมาก