ความหมายของ "Trap" ในอนิเมะ: ที่มา ตัวละครสำคัญ และมุมมองของชุมชนยุคใหม่

ถ้าคุณดูอนิเมะอยู่บ่อย ๆ เชื่อว่าต้องเคยเห็นคำว่า "trap" แว่บเข้ามาในสายตาอย่างน้อยสักครั้ง ในชุมชนคำนี้มักใช้เรียกตัวละครชายที่มีลักษณะสวยหวานหรือดูขรึมขรามจนคนรอบข้าง (รวมถึงผู้ชม) เข้าใจผิดว่าเป็นผู้หญิง และยังมี "reverse trap" ที่พบได้น้อยกว่า คือตัวละครหญิงที่แต่งตัวหรือทำตัวเป็นผู้ชายแบบสเตอริโอไทป์ บทความนี้จะพาคุณไปดูว่าคำนี้หมายถึงอะไรในบริบทของอนิเมะ มีจุดเริ่มต้นมายังไง ตัวละครไหนถูกยกเป็นตัวอย่างบ่อย ๆ และทำไมช่วงหลังชุมชนถึงเลือกใช้คำอื่นกันมากขึ้น

คำว่า "trap" เป็นคำนามภาษาอังกฤษที่แปลว่า "กับดัก" ตรง ๆ เลย เริ่มปรากฏบนเว็บบอร์ดและอิมเมจบอร์ดของคนดูอนิเมะอย่าง 4chan ตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1990 ถึงต้นทศวรรษ 2000 แล้วแพร่กระจายเข้าสู่สายตาของชุมชนโอตาคุนานาชาติในช่วงทศวรรษ 2000 แต่พอออกนอกบริบทของอนิเมะ คำนี้ถูกมองว่าทำร้ายจิตใจคนอื่นและมีนัยยะที่กดทับคนข้ามเพศ เพราะย่อส่วนตัวตนของใครบางคนให้กลายเป็น "คำหลอก" ในบทความนี้เราจะใช้คำนี้ในความหมายทางประวัติศาสตร์เท่านั้น และจะแนะนำคำที่เป็นกลางกว่าที่ชุมชนกำลังปรับมาใช้ในช่วงหลายปีมานี้

ปัจจุบันคำที่นิยมใช้ในแฟนคลับภาษาอังกฤษคือ femboy ใช้เรียกตัวละครชายที่ดูเป็นผู้หญิง ส่วนตัวละครหญิงที่ดูเป็นผู้ชายจะใช้คำว่า tomboy ทั้งสองคำเป็นการพูดถึงรูปลักษณ์และภาพจำของตัวละครเฉย ๆ โดยไม่มีนัยยะเหยียดเหมือนคำเก่า

อนิเมะ "trap" คืออะไรกันแน่

แบบคลาสสิกที่สุดคือตัวละครที่ร่างกายเป็นผู้ชาย แต่ดูเผิน ๆ เป็นผู้หญิง หน้าตาเด็ก ๆ ผิวบาง เสียงค่อนข้างสูง ใส่เสื้อผ้าสไตล์ผู้หญิง หรือมีบรรยากาศนุ่มนวลจนคนในเรื่องตกใจเมื่อรู้ความจริง องค์ประกอบเหล่านี้มักถูกใช้เป็นมุกตลกร้าย ๆ ของเรื่อง ใช้สร้างช่วงพีกเกมสุดเซอร์ไพรส์ หรือใช้เพิ่มความเครียดและเสน่ห์ระหว่างตัวละคร บางเรื่องก็ใช้เพื่อตั้งคำถามกับภาพจำเรื่องเพศแบบเดิม ๆ แต่อย่างที่บอกไว้ตอนต้น คำว่า "trap" เองก็มีน้ำเสียงที่ทำให้ตัวละครดูเหมือน "มุกตลก" หรือ "กับดัก" ชุมชนจึงค่อย ๆ ลดการใช้คำนี้ลงเรื่อย ๆ ตามกาลเวลา

คำนี้เริ่มปรากฏในแฟนคลับได้ยังไง

หลายแหล่งระบุตรงกันว่าคำว่า "trap" เริ่มใช้อย่างจริงจังในแฟนคลับอนิเมะช่วงต้นถึงกลางทศวรรษ 2000 โดยเฉพาะบนบอร์ดอย่าง /a/ ของ 4chan จากนั้นก็ลามไปยังบอร์ดฝั่งญี่ปุ่นอย่าง 2channel (2ch) และ Futaba Channel (2chan/니chanco) ช่วงกลางทศวรรษ 2000 เริ่มมีหน้าเว็บวิกิและเว็บแฟนอนิเมะใช้คำนี้จนกลายเป็นสำนวนติดปาก ปลายทศวรรษ 2000 ถึงต้นทศวรรษ 2010 เป็นช่วงที่คำนี้โผล่ในบทความแนะนำตัวละคร ในการ์ตูนตลก และในแท็กค้นหาตามเว็บต่าง ๆ จนกลายเป็นกระแสโหวต "trap ยอดเยี่ยมตลอดกาล" คอลเลกชันภาพ และอันดับยอดฮิตที่ฮอตฮิตในช่วงนั้น กระทั่งเข้าสู่ช่วงปลายทศวรรษ 2010 คำนี้ถูกตั้งคำถามจากชุมชนเอง ทั้งเรื่องนัยยะที่ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และการที่อัตลักษณ์ข้ามเพศถูกจัดเป็น "มุก" จึงค่อย ๆ ถูกแทนที่ด้วยคำที่เป็นกลางกว่า

ตัวละครที่ถูกยกเป็นตัวอย่างบ่อย ๆ

เราคัดมาให้คุณแบบสั้น ๆ ประมาณ 20 ตัวละครที่ชุมชนพูดถึงซ้ำบ่อยที่สุด พร้อมเกริ่นให้เห็นว่าแต่ละคนมีบริบทยังไง เผื่อคุณยังไม่รู้จัก ลำดับในลิสต์ไม่ได้เรียงตามความดังหรือคะแนนโหวต แค่เรียงให้อ่านง่าย

ตัวละครชายที่ถูกอ่านเป็นผู้หญิง

• Astolfo จาก Fate/Apocrypha และ Fate/Grand Order หนึ่งในตัวละครที่ชุมชนโหวตเป็น "Best Girl" ซ้ำหลายปี แม้ในเนื้อเรื่องจะระบุชัดว่าเป็นชาย
• Felix Argyle จาก Re:Zero คนดูหลายคนยังเข้าใจผิดจนซีซันแรกออกฉาย เพราะรูปลักษณ์ ท่าเดิน และน้ำเสียงอ่อนโยนมาก
• Hideri Kanzaki จาก Hidamari Sketch? ไม่ใช่ครับ ตัวจริงคือ Hidamari... ขอเริ่มใหม่ Hideri Kanzaki จาก Blend S เด็กฝึกงานร้านคาเฟ่ที่ฝันอยากเป็นไอดอลสาว ทั้ง ๆ ที่เป็นผู้ชาย
• Hideyoshi Kinoshita จาก Baka and Test ตัวละครที่หลายคนเถียงกันอยู่ว่าเขาเป็นชายหรือหญิงกันแน่ จนกลายเป็นมุกตลกระยะยาวของเรื่อง
• Chitoge Kirisaki จาก Nisekoi ตัวเอกหญิงลูกครึ่งญี่ปุ่น-อเมริกันที่หน้าตาดุ แต่พอตัดผมสั้นและใส่ชุดนักเรียนชายกลับถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเด็กผู้ชายหน้าใส ๆ
• Naoto Shirogane จาก Persona 4 นักสืบรุ่นเยาว์ที่แต่งตัวเป็นชายเพื่อให้ได้รับการยอมรับในแวดวงตำรวจ ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ชุมชนพูดถึงเยอะที่สุดตัวหนึ่ง
• Otokoyaku จาก Shoujo Kakumei Utena แนวคิดตัวละคร "บทชายในละครเวทีสาว" ที่ Utena ท้าทาย และสะท้อนธีมเพศของเรื่องได้ลึกมาก
• Shuuichi Akahoshi? ไม่ใช่ ขอบาย ตัวที่ควรอยู่ตรงนี้คือ Shuuichi Akahoshi... ขอข้ามไปตัวอื่นที่ปลอดภัยกว่า: Shuu Arisugawa จาก Shoujo Kakumei Utena อีกหนึ่งตัวละครที่ทำลายภาพจำเรื่องเพศในอนิเมะสาว
• Ruka Sarashina จาก Rent-a-Girlfriend ตัวละครที่มีหัวใจเป็นผู้หญิงและระบุตัวเองว่าเป็นผู้หญิง แม้ร่างกายจะเป็นชาย ซึ่งทำให้คำว่า "trap" ใช้กับเขาได้ไม่สบายใจนัก
• Saika Tadenomiya? ไม่ใช่ ขอข้าม ตัวที่เหมาะกว่าในหมวดนี้คือ Shion (Koyomimonogatari)... เอาเป็นว่าเราข้ามไปตัวที่ชัวร์กว่า: Koyomi Araragi ช่วงที่ถูกสาปใน Monogatari บางช่วงก็ถูกนับเข้าหมวดนี้

ตัวละคร "reverse trap" ฝ่ายหญิงที่ดูเหมือนชาย

• Asuka Langley Soryu จาก Evangelion ตอนใส่ชุดบอดี้สูทซ้อมต่อสู้ หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นเด็กชาย
• Crona จาก Soul Eater แม้จะเป็นตัวละครที่ตั้งคำถามเรื่องเพศในระดับลึก แต่รูปลักษณ์ภายนอกถูกนับเข้าหมวดนี้
• Shiro จาก No Game No Life ผมสั้น ขาว ไม่มีอก ดูเป็นเด็กชายหน้าใส ๆ จนคนดูงงตลอดทั้งเรื่อง
• Najimi Osana จาก Komi-san wa Komyushou desu ตัวละครที่ถูกวางให้ "ดูเหมือนทุกอย่าง" ไม่ว่าจะเป็นผู้ชายหรือผู้หญิง
• Ai Haibara จาก Detective Conan หลังเปลี่ยนรูปลักษณ์กลายเป็นเด็กสาวตาเฉียง หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นเด็กชายตัวเล็ก ๆ
• Historia Reiss ช่วงหลังใน Attack on Titan ที่ตัดผมสั้นและรับบทเป็นผู้นำทหาร ถูกเข้าใจผิดจากผู้ชมฝั่งนานาชาติ
• Kaiou Michiru (Sailor Neptune) ในช่วงที่แต่งตัวเป็นนักร้องโอเปร่า ใช้ชื่อ "Sailor Star Fighter" รับบทชายในคอนเสิร์ต และทำเอาผู้ชมงงกันทั้งแถว
• Kuranosuke Shinomiya จาก Kuragehime (Princess Jellyfish) ผู้ชายที่แต่งหญิงเป็นงานอดิเรก แต่ในที่นี้นับเป็น reverse trap เพราะชอบความสวยและแต่งตัวแบบผู้หญิงเต็มสูบ
• Athrun Zala จาก Gundam SEED ในบางชุดและทรงผม ดูเป็นผู้หญิงจนคนเขียนรีวิวบางคนเข้าใจผิดตอนแรก
• Meiko (Hibike! Euphonium)... เอาเป็นตัวที่คุ้นกว่า: Reina Kousaka จาก Sound! Euphonium ช่วงที่ผูกผมแน่น ใส่เสื้อเชิ้ต และสวมกางเกง ดูเป็นเด็กชายมากกว่าเด็กสาวทั่วไป

นอกจากนี้ยังมีรายชื่อตัวละครอีกหลายสิบชีวิตที่ถูกพูดถึงในฐานข้อมูลภายนอก เช่น Haku จาก Spirited Away, Envy จาก Fullmetal Alchemist, Griffith จาก Berserk, Hange Zoe จาก Attack on Titan, Haku (อีกตัว) จาก Naruto และ Pico จาก Boku no Pico ซึ่งเป็นชื่อที่คนดูอนิเมะผู้ใหญ่หลายคนรู้จัก แต่เนื้อหาของเรื่องนั้นมีประเด็นที่ผู้อ่านควรตรวจสอบให้ดีก่อนไปตามหา เราจึงไม่เปิดประเด็นเพิ่มในบทความนี้

วิธีที่ชุมชนพูดถึงเรื่องนี้กันในปัจจุบัน

ช่วงหลายปีมานี้ ชุมชนโอตาคุเริ่มถอยห่างจากคำว่า "trap" ในชีวิตจริง เพราะเห็นตรงกันว่าคำนี้ลดทอนศักดิ์ศรีของคนข้ามเพศ ทำให้อัตลักษณ์กลายเป็น "มุก" และถูกใช้เป็นเครื่องมือล้อเลียนในบริบทอื่น ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับอนิเมะ หลายชุมชนออนไลน์ที่เคยมีบอร์ดเกี่ยวกับ trap โดยเฉพาะ ก็เปลี่ยนชื่อหมวด เปลี่ยนกฎ และเพิ่มคำเตือนให้ใช้คำที่เหมาะสม เช่น femboy สำหรับตัวละครชายที่ดูเป็นผู้หญิง และ tomboy สำหรับตัวละครหญิงที่ดูเป็นผู้ชาย ส่วนตัวละครที่อยู่ระหว่างทาง หรือไม่อยากนิยามเพศแบบตายตัว ก็ใช้คำว่า androgynous หรือ non-binary เป็นทางเลือก

สิ่งที่เปลี่ยนไปชัด ๆ ในปัจจุบันคือ เรื่องราวของตัวละครเหล่านี้ถูกเล่าใหม่ให้สมดุลขึ้น ตัวละครอย่าง Astolfo ถูกนำเสนอในฐานะ "เด็กผู้ชายที่สนุกกับการแต่งหญิง" ไม่ใช่ "กับดักที่หลอกคนดู" ตัวละครอย่าง Ruka Sarashina จาก Rent-a-Girlfriend ถูกอ่านในมุมของคนข้ามเพศที่ระบุตัวเองว่าเป็นผู้หญิงอย่างชัดเจน ไม่ใช่มุกตลก Naoto Shirogane ก็ถูกพูดถึงในแง่ของแรงกดดันทางสังคมที่ทำให้คนรู้สึกว่าต้องปลอมตัว แทนที่จะเป็น "เหตุผลที่คนดูเข้าใจผิด"

ถ้าคุณยังใช้คำว่า "trap" อยู่ในชีวิตประจำวัน ลองเปลี่ยนมาใช้คำที่เป็นกลางกว่าดู ไม่ใช่เพราะคำเก่า "ผิด" ในทุกบริบท แต่เพราะชุมชนเริ่มเข้าใจแล้วว่า การเรียกคน ๆ หนึ่งว่า "กับดัก" ไม่ได้ช่วยให้ใครเข้าใจตัวตนของเขาจริง ๆ ภายในโลกอนิเมะ ใช้คำว่า femboy เมื่อพูดถึงลักษณะของตัวละคร และเล่าเรื่องของเขาให้เคารพตัวตนที่เขาเลือก

คุณคิดว่าคำไหนในชุมชนอนิเมะที่ "ติดปาก" เกินไปจนถอนยาก และอยากเห็นชุมชนเปลี่ยนไปใช้คำอื่นบ้าง ลองแลกเปลี่ยนกันในคอมเมนต์ดูได้เลย